Shqipëria paraqitet nga qeveria si një vend që ka hyrë në fazën finale të integrimit evropian, por rruga drejt BE-së mbetet shumë më e ndërlikuar sesa optimizmi zyrtar lë të kuptohet. Mes deklaratave politike, skepticizmit në disa vende anëtare dhe debateve për standardet demokratike, procesi duket njëkohësisht i afërt dhe i paarritur.
Eurooptimizëm i lartë, por lodhje pas pritjes së gjatë
Mbështetja për anëtarësimin në Bashkimin Evropian mbetet shumë e lartë në Shqipëri, me rreth 98 për qind sipas të dhënave të përmendura në analizë. Kjo e mban të fortë orientimin publik drejt BE-së, edhe pse pritja e zgjatur ka prodhuar shenja të qarta lodhjeje.
Në planin politik dhe simbolik, integrimi është trajtuar prej dekadash si boshti kryesor i projektit shtetëror. Megjithatë, kjo mbështetje shoqërore nuk e zgjidh automatikisht hendekun mes dëshirës për t’u anëtarësuar dhe përmbushjes reale të kushteve që kërkon Brukseli.
Optimizmi i qeverisë përballet me sinjale më pak komode
Sipas versionit zyrtar, Shqipëria është më pranë se kurrë anëtarësimit, pasi ka hapur grupkapitujt dhe ka mbyllur disa prej tyre. Por vetë gjuha e përdorur nga kryeministri Edi Rama në daljet publike lë të kuptohet se procesi nuk është aq i sigurt sa paraqitet.
Në Konferencën Ndërparlamentare në Tiranë, Rama i bëri apel Brukselit që të mos e lërë Shqipërinë “në baltë”, një formulim që bie në kontrast me tonin optimist të komunikimit zyrtar për integrimin. Ky lloj mesazhi ka hapur pyetje nëse pas retorikës pozitive fshihet shqetësimi për një rikthim të skepticizmit ndaj zgjerimit, qoftë në përgjithësi, qoftë ndaj Shqipërisë.
Metaforat politike nuk zëvendësojnë kushtet e BE-së
Në të njëjtën linjë, krahasimet e Ramës për vendet aspirante me fëmijët e presidentes së Komisionit Evropian dhe referencat ndaj Rusisë e Kinës e zhvendosin debatin nga standardet te presioni gjeopolitik. Mesazhi i nënkuptuar është se mospranimi i vendeve kandidate mund t’i lërë ato të ekspozuara ndaj ndikimeve të tjera.
Por një argument i tillë nuk i zëvendëson kriteret themelore të anëtarësimit. Për BE-në, sundimi i ligjit dhe drejtësia mbeten kushte bazë dhe jo çështje që mund të anashkalohen me alibi gjeopolitike. Edhe kur zhvillimet ndërkombëtare ndikojnë ritmin e zgjerimit, ato nuk e fshijnë nevojën për standarde reale demokratike.
Përplasja me interesat strategjike të BE-së
Pikëpyetjet nuk lidhen vetëm me retorikën. Kritika ngrihet edhe për mënyrën si ekzekutivi shqiptar i ka trajtuar disa interesa strategjike, duke u dhënë sipas analizës ekskluzivitete ndërmarrjeve nga vende jashtë BE-së në sektorë të ndjeshëm si industria ushtarake, LNG-ja apo zhvillimet turistike në zona të mbrojtura.
Këto lëvizje paraqiten si pragmatizëm ekonomik, por mund të lexohen edhe si përplasje me kuadrin strategjik të familjes evropiane ku Shqipëria kërkon të hyjë. Nëse qeveria ndjek interesa që bien ndesh me orientimin gjeopolitik të unionit, atëherë retorika pro-BE rrezikon të mbetet vetëm fasadë politike.
Në thelb, çështja nuk është nëse Shqipëria e do Evropën, por nëse qeverisja po ecën realisht sipas standardeve dhe interesave që kërkon anëtarësimi. Mbështetja publike për BE-në mbetet e lartë, por kjo nuk mjafton për të kapërcyer pengesat që lidhen me shtetin e së drejtës, koherencën strategjike dhe besueshmërinë politike.
Pikërisht aty ndahet propaganda nga procesi real: integrimi mund të duket afër në fjalime, por mbetet larg sa kohë standardet trajtohen si dekor dhe jo si detyrim themelor.