Një auditim i Kontrollit të Lartë të Shtetit hedh dritë mbi një problem që prek njëkohësisht konsumatorët, fermerët dhe eksportet shqiptare: sipas raportit, Ministria e Bujqësisë ka lejuar qarkullimin e pesticideve të ndaluara në Bashkimin Evropian dhe ka mbajtur në fuqi norma për mbetje kimike shumë më të larta se standardi evropian.
Çfarë gjeti auditimi i KLSH-së
Në raportin përfundimtar të auditimit, KLSH konstaton se gjatë viteve 2022–2024, periudhë kur ministria drejtohej nga Anila Denaj, janë lejuar për tregtim produkte për mbrojtjen e bimëve që në BE janë të ndaluara.
Sipas raportit, nga verifikimi i listës së produkteve të lejuara për përdorim në Shqipëri në raport me listën e BE-së, rezulton se në qarkullim kanë qenë 10 produkte për mbrojtjen e bimëve të ndaluara nga blloku evropian. Po ashtu, afatet për nxjerrjen e tyre jashtë tregut janë zgjatur përtej kufijve të përcaktuar nga BE-ja.
Norma shumë më të larta se kufijtë evropianë
Raporti ngre shqetësim edhe për nivelin maksimal të mbetjeve të pesticideve në fruta dhe perime. Sipas udhëzimit nr. 11, datë 10.05.2021, Shqipëria lejon kufij më të lartë mbetjesh sesa BE-ja, madje në disa raste diferenca arrin deri në 100 herë.
Sipas gjetjeve të KLSH-së, për Tebuconazole në luleshtrydhe kufiri i lejuar në Shqipëri është 75 herë më i lartë se ai i BE-së. Për Phosmet në mandarina diferenca arrin në 50 herë, ndërsa për Imidacloprid në ullinj norma e lejuar raportohet 100 herë më e lartë se kufiri evropian.
Në të njëjtën linjë, Propiconazole lejohet në nivele 30 herë më të larta, ndërsa Oxamyl deri 10 herë mbi standardin e BE-së. Këto diferenca nuk flasin për devijime teknike të vogla, por për një hendek të thellë rregullator në një sektor të ndjeshëm si siguria ushqimore.
Pasoja për fermerët dhe eksportet
Sipas raportit, niveli i mbetjeve mbi normat e BE-së është përcaktuar për produkte si luleshtrydhet, mandarinat, shalqiri, kastraveci, patatet dhe lulelakra. Kjo prek drejtpërdrejt fermerët vendas, të cilët përballen me një treg të brendshëm më tolerant ndaj kimikateve, por me barriera të forta kur tentojnë të eksportojnë.
KLSH vlerëson se mbajtja në fuqi e këtyre normave për një periudhë të gjatë, nga viti 2021 deri në vitin 2025, ka legjitimuar standarde që i nxjerrin automatikisht këto produkte jashtë tregut të BE-së. Pra, kostoja nuk mbetet vetëm te shëndeti publik, por kalon edhe te humbja ekonomike për bujqësinë shqiptare.
Ministrisë i është lënë afat për përafrim me BE-në
Në përfundim të auditimit, KLSH i ka kërkuar Ministrisë së Bujqësisë të përafrojë legjislacionin për sigurinë ushqimore dhe mbrojtjen e bimëve me atë të Bashkimit Evropian.
Afati i vendosur për marrjen e masave është 30 shtatori, ndërsa raporti ngre pikëpyetje serioze mbi mënyrën se si janë hartuar dhe mbajtur në fuqi këto akte rregullatore në një sektor që lidhet drejtpërdrejt me ushqimin që del në treg dhe me standardet që pretendohet të përmbushë vendi.
Çështja nuk kufizohet te një debat teknik mbi pesticide dhe tabela normash. Ajo prek cilësinë e kontrollit shtetëror, mbrojtjen e konsumatorit dhe besueshmërinë e institucioneve që duhet të garantojnë standarde, jo t’i ulin ato.
Nëse gjetjet e KLSH-së konfirmohen në thelb edhe nga verifikime të tjera institucionale, atëherë kemi të bëjmë me një dështim të rëndë rregullator në zemër të zinxhirit ushqimor.