Dy palë zgjedhje brenda pak ditësh, në Izrael dhe në SHBA, po shihen si një provë me pasoja shumë më të gjera se rotacioni i zakonshëm politik. Në qendër nuk janë vetëm emrat që mbajnë pushtetin, por edhe kursi i luftës me Iranin, mbështetja amerikane për Izraelin dhe goditja që një përshkallëzim i ri mund t’i japë ekonomisë globale.
Dy votime të ndara, një ndikim i përbashkët
Izraeli voton fillimisht për parlamentin e ri, ndërsa pak ditë më pas amerikanët zgjedhin përbërjen e re të Kongresit. Edhe pse proceset janë të ndara, pasojat e tyre pritet të ndërthuren drejtpërdrejt në Lindjen e Mesme dhe në politikën e jashtme të Uashingtonit.
Një element që i lidh konkretisht të dyja garat është pesha elektorale e izraelitëve me pasaportë amerikane. Sipas Marc Zell, drejtues i organizatës Republicans Overseas Israel, rreth gjysmë milioni persona mund të votojnë në të dyja zgjedhjet, çka mund të ketë ndikim në gara të ngushta në SHBA, përfshirë atë për Senatin në Michigan.
Netanyahu nën presion, Irani në qendër të fushatës
Benjamin Netanyahu e ka përdorur fushatën për të rikthyer në plan të parë kërcënimin iranian, duke folur për sulme të reja dhe për nevojën, sipas tij, për të rrëzuar regjimin islamik. Kritika ndaj këtij kursi lidhet me dyshimin se retorika e luftës po përdoret edhe për mbijetesë politike në një moment kur imazhi i tij ishte goditur rëndë pas sulmeve të 7 tetorit 2023.
Në Izrael po qarkullon edhe skenari që, nëse rezultati nuk i del në favor, Netanyahu të kërkojë të qëndrojë në pushtet përmes një formule të unitetit kombëtar. Kjo vjen në një kohë kur ai mund të përballet me hetime zyrtare për veprimet e qeverisë para 7 tetorit dhe me procese për akuza korrupsioni.
Ish-shefi i ushtrisë Gadi Eisenkot, një nga rivalët e tij politikë, e ka përjashtuar bashkimin me një qeveri të tillë. Ai e konsideron Iranin një kërcënim serioz, por ka paralajmëruar kundër përdorimit të përshkallëzimit ushtarak për llogari elektorale.
Në Uashington, llogaritë elektorale përplasen me luftën
Donald Trump ka mbështetur hapur rizgjedhjen e Netanyahut dhe ka shtuar spekulimet për një ofensivë të re ndaj Iranit. Megjithatë, raportimet për qëndrimin e tij kanë qenë kontradiktore: sipas disa burimeve, ai nuk do një goditje të re para zgjedhjeve amerikane, nga frika e një tjetër rritjeje të çmimeve të energjisë që do t’u kushtonte republikanëve.
Disa analistë vlerësojnë se një lëvizje më agresive mund të shtyhet për pas zgjedhjeve, kur kostoja elektorale të jetë më e ulët. Ka edhe teori se Trump mund të kërkojë një rezultat të madh në politikën e jashtme si pjesë e trashëgimisë së tij politike, por kjo mbetet një pritshmëri e debatueshme dhe pa garanci se do të prodhojë efektin që mbështetësit e saj pretendojnë.
Nëse demokratët fitojnë më shumë vende në Kongres, ata mund të ushtrojnë presion më të madh për kufizimin e shpenzimeve ushtarake dhe të ndihmës për Izraelin. Gjithsesi, Shtëpia e Bardhë do të ruante kompetenca të rëndësishme ekzekutive dhe veton presidenciale.
Energjia, kostoja e jetesës dhe frika e përshkallëzimit
Lufta me Iranin nuk po matet vetëm në terma ushtarakë. Ajo ka hyrë fort edhe në xhepat e votuesve, sidomos në SHBA, ku kostoja e jetesës mbetet çështje qendrore. Tensionet kanë ndikuar në çmimet e energjisë, veçanërisht pas ndërhyrjeve të Teheranit në qarkullimin detar përmes Ngushticës së Hormuzit.
Trump ka ndërmarrë disa hapa për të zbutur presionin ekonomik përpara votimit, përfshirë heqjen e disa sanksioneve ndaj Rusisë me shpresën për më shumë furnizim me naftë. Kjo lëvizje ka prodhuar pakënaqësi edhe brenda kampit republikan. Senatori Thom Tillis ka argumentuar se rruga për uljen e çmimeve kalon nga zgjidhja e konfliktit me Iranin, jo nga favorizimi i Vladimir Putinit.
Edhe në Izrael, votuesit përballen me çmime të larta, paga të ulëta dhe barrë më të rëndë mbi financat publike për shkak të rritjes së shpenzimeve të mbrojtjes. Në këtë klimë, çdo vendim elektoral mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta jo vetëm për qeveritë, por edhe për ritmin e konfliktit.
Sinjalet nga Teherani dhe çarja në mbështetjen amerikane për Izraelin
Autoritetet iraniane po i ndjekin nga afër zhvillimet politike në SHBA. Teherani ka paralajmëruar se, në rast të sulmeve të reja, mund të godasë baza amerikane, anije luftarake, aeroporte, tubacione, infrastrukturë energjetike dhe impiante të shkripëzimit të ujit. Ministri i Jashtëm Abbas Araghchi ka deklaruar se një ofensivë e re do të vinte në rrezik civilët, rajonin dhe ekonominë botërore.
Në SHBA, mbështetja tradicionale dypartiake për Izraelin po shfaq çarje më të dukshme. Disa kandidatë demokratë po kërkojnë kufizim ose ndërprerje të ndihmës ushtarake, ndërsa lufta me Iranin dhe operacionet izraelite në Gaza e Bregun Perëndimor kanë rritur presionin politik brenda vetë kampit amerikan.
Në këtë tablo, rezultati i votës në të dyja vendet mund të përcaktojë nëse do të ketë frenim politik ndaj një ofensive të re, apo nëse rajoni do të shtyhet drejt një përshkallëzimi me pasoja për tregtinë, furnizimin me energji dhe sigurinë globale.
Ajo që po luhet në Izrael dhe në SHBA nuk kufizohet te shumicat parlamentare apo bilancet partiake. Në sfond është pyetja nëse vota do të prodhojë frenim ndaj luftës, apo do t’i hapë rrugë një faze edhe më të rrezikshme në Lindjen e Mesme.
Pikërisht për këtë, këto zgjedhje po shihen si test për lidershipin politik, por edhe për koston që qytetarët dhe ekonomia globale mund të paguajnë nga vendimet që merren pas kutive të votimit.