Mali i Zi mund të hyjë në një fazë vendimtare të procesit të integrimit europian, me një kalendar që, sipas planifikimit paraprak të Komisionit Europian, parashikon mbylljen e negociatave deri në fund të këtij viti dhe nënshkrimin e marrëveshjes së anëtarësimit në qershor 2027. Por vetë Brukseli lë të kuptohet se ky mbetet një objektiv i kushtëzuar, jo një garanci politike.
Një afat ambicioz për Podgoricën
Sipas REL-së, Podgorica ka gjasa t’i përfundojë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Europian deri në fund të vitit. Nëse ky ritëm mbahet, marrëveshja e anëtarësimit mund të nënshkruhet në qershor 2027.
Plani paraprak i Komisionit Europian parashikon që Mali i Zi të tentojë mbylljen e të gjithë kapitujve të mbetur gjatë dy konferencave ndërqeveritare që pritet të zhvillohen në nëntor dhe dhjetor. Aktualisht, vendi ka mbyllur 21 nga 33 kapitujt e negociatave.
Në fokus mbeten kapitujt më të ndjeshëm
Faza përfundimtare e procesit pritet të përfshijë edhe kapitujt më delikatë, ata që lidhen me sundimin e ligjit, drejtësinë dhe të drejtat themelore.
Pikërisht këto fusha zakonisht shërbejnë si testi real i gatishmërisë për anëtarësim, ndaj ritmi i përshpejtuar në letër nuk e zhbën peshën politike dhe institucionale të kushteve që kërkon Brukseli.
Draft-marrëveshja në pranverë, por jo pa filtra
Pas përfundimit të negociatave, në pranverën e vitit 2027 pritet të finalizohet draft-marrëveshja e anëtarësimit. Më pas, dokumenti duhet të kalojë nëpër miratimin e institucioneve europiane dhe të vendeve anëtare.
Kjo do të thotë se edhe nëse Podgorica mbyll teknikisht kapitujt, procesi mbetet i varur nga vendimmarrja politike në nivel europian, ku çdo hap kalon përmes filtrave institucionalë të BE-së.
Komisioni Europian lë derën hapur për shtyrje
Sipas versionit zyrtar të Komisionit Europian, afatet janë paraprake dhe realizimi i tyre do të varet nga përmbushja e reformave dhe kushteve të kërkuara nga Brukseli.
Marrëveshja pritet të përfshijë edhe monitorim të vazhdueshëm të Malit të Zi deri në anëtarësimin e plotë. Nëse kushtet nuk respektohen, BE-ja mund ta shtyjë procesin, çka tregon se entuziazmi i kalendarit mbetet i lidhur fort me performancën konkrete të shtetit kandidat.
Objektivi politik: anëtarësimi në vitin 2028
Objektivi i qeverisë malazeze është që deri në vitin 2028, vendi të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Europian.
Megjithatë, mes objektivit politik dhe anëtarësimit real qëndron një proces ku afatet mund të lëvizin, sidomos kur çështjet e shtetit të së drejtës dhe zbatimit të reformave mbeten vendimtare.
Për momentin, sinjali nga Brukseli është inkurajues për Podgoricën, por jo i pakushtëzuar.
Në praktikë, progresi i Malit të Zi do të matet jo nga deklaratat optimiste, por nga aftësia për të kaluar pengesat më të vështira të procesit të integrimit.