Një raport i Kontrollit të Lartë të Shtetit nxjerr në pah se Shqipëria nuk ka arritur të marrë në kohë të gjitha fondet e parashikuara nga Plani i Rritjes i Bashkimit Europian. Sipas auditimit, pengesa kryesore lidhet me mosrealizimin e një pjese të reformave të kërkuara, ndërsa për 228.5 milionë euro të destinuara për projekte nuk është kryer asnjë disbursim.
Çfarë thotë raporti i KLSH
Në auditimin për zbatimin e Buxhetit të Shtetit 2025, KLSH konstaton vonesa në përfitimin dhe disbursimin e fondeve që Shqipëria pret nga Plani i Rritjes i BE-së. Sipas raportit, këto vonesa lidhen me mospërmbushjen e një pjese të masave të reformës të vendosura si kusht për financimin.
Financimi i përgjithshëm i parashikuar për Shqipërinë arrin në 922.09 milionë euro, nga të cilat 657.46 milionë euro janë në formën e huasë. Auditimi evidenton se disbursimi, përveç parafinancimit, varet nga përmbushja e objektivave të Axhendës së Reformës dhe nga vlerësimi i Komisionit Europian mbi kërkesat për pagesë të paraqitura nga autoritetet shqiptare.
Kërkesa për pagesa, por jo miratim i plotë
Për masat e lidhura me vitin 2025, autoritetet shqiptare kanë paraqitur katër kërkesa për pagesë: dy në korrik 2025, për 94,994,047.37 euro dhe 50,590,699.56 euro, si edhe dy të tjera në janar 2026, për 22,529,893.87 euro dhe 42,304,333.04 euro. Në total, vlera e kërkuar arrin në 210,418,973.84 euro.
Megjithatë, sipas KLSH, këto kërkesa nuk janë miratuar në vlerën e plotë të kërkuar. Raporti e lidh këtë me mospërmbushje në disa fusha të ndjeshme, përfshirë qeverisjen e ndërmarrjeve shtetërore, klimën e biznesit, energjinë, sigurinë kibernetike, sistemin gjyqësor dhe transparencën e financave publike.
Sa para janë disbursuar deri tani
Deri më 31 dhjetor 2025, në formën e mbështetjes buxhetore ishin disbursuar 76,238,776.49 euro. Nga kjo shumë, 30,029,428.12 euro ishin parafinancim dhe 46,209,348.37 euro transh pasues.
Në maj 2026 është disbursuar edhe një transh prej 22,779,256.24 euro, duke e çuar shumën totale të mbështetjes buxhetore të arkëtuar në 99,018,032.73 euro. Kjo tregon se një pjesë e financimit ka hyrë, por ritmi mbetet shumë poshtë pritshmërive që shoqëronin paketën e përgjithshme.
228.5 milionë euro për projekte pa asnjë disbursim
Pika më problematike e raportit lidhet me komponentin për financimin e projekteve përmes Kornizës së Investimeve për Ballkanin Perëndimor, me vlerë 228,466,913.43 euro. Sipas auditimit, deri në përfundim të tij nuk ishte realizuar asnjë disbursim për këtë pjesë.
KLSH konstaton se marrëveshjet e kontributit me Bankën Europiane të Investimeve dhe Bankën Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim nuk janë finalizuar ende. Në terma praktikë, kjo do të thotë se një shumë e konsiderueshme fondesh të planifikuara për projekte ka mbetur pezull.
Mungesë kontrolli të brendshëm mbi instrumentin
Raporti ngre shqetësim edhe për mekanizmat e mbikëqyrjes. Sipas KLSH, gjatë vitit 2025 nuk janë kryer auditime të brendshme specifike për Instrumentin e Reformës dhe Rritjes për Ballkanin Perëndimor.
Kjo, sipas vlerësimit të audituesve, ka kufizuar kontrollin e pavarur mbi mënyrën si monitorohet zbatimi i reformave dhe funksionimi i mekanizmave të kontrollit. Për një instrument financiar të lidhur drejtpërdrejt me kushte reformash, kjo mungesë rrit pikëpyetjet mbi kapacitetin institucional për të menaxhuar fondet dhe angazhimet e marra.
Raporti i KLSH jep një panoramë që bie ndesh me narrativat optimiste të zakonshme mbi ecurinë e reformave: fondet ekzistojnë në letër, por një pjesë e tyre mbetet e paarritshme për shkak të kushteve të paplotësuara dhe procedurave të pambyllura.
Në thelb, problemi që del nga auditimi nuk është vetëm financiar, por edhe institucional: aftësia e shtetit për të përmbushur standardet që vetë ka pranuar si kusht për të marrë paratë e BE-së.