Shqipëria ka thelluar varësinë nga drithërat e importuara, ndërsa mekanizmi shtetëror që duhet të garantojë sigurinë e tyre rezulton me boshllëqe shqetësuese. Auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit ngre pikëpyetje serioze mbi mënyrën si kontrollohen gruri dhe mielli që hyjnë në tregun shqiptar.
2.1 milionë tonë drithëra në pesë vjet, pjesa më e madhe nga Serbia dhe Rusia
Sipas të dhënave të cituara në raportin e KLSH, në periudhën 2020-2025 në Shqipëri kanë hyrë 2.1 milionë tonë drithëra. Nga kjo sasi, 1.5 milionë tonë kanë pasur si origjinë Serbinë dhe Rusinë.
Shifrat tregojnë një varësi të fortë nga importi për një produkt bazë të zinxhirit ushqimor. Në këtë situatë, barra për kontrollin e cilësisë dhe sigurisë bie drejtpërdrejt mbi institucionet shtetërore që duhet të filtrojnë çdo ngarkesë në kufi dhe në laborator.
Raporti: analizat mbeten të kufizuara dhe nuk kapin rreziqet kryesore
Sipas auditimit, laboratorët e Autoritetit Kombëtar të Ushqimit nuk analizojnë të gjithë treguesit e nevojshëm të sigurisë ushqimore për drithërat. Kontrollet fokusohen kryesisht te parametra bazë, si lagështira dhe aciditeti, të cilët japin vetëm një pamje të pjesshme për cilësinë reale të grurit apo miellit.
Në raport theksohet se mungojnë analiza më të avancuara për kontaminantët kimikë, mbetjet e pesticideve, mykotoksinat dhe metalet e rënda. Pikërisht këta janë ndër elementët që prekin drejtpërdrejt sigurinë e produktit që përfundon te konsumatori.
Reagentë që mungojnë dhe pajisje jashtë funksionit
Problemi, sipas KLSH, nuk lidhet vetëm me gamën e kufizuar të analizave. Edhe ato kontrolle që mund të kryhen pengohen shpesh nga mungesa e reagentëve, mosfunksionimi i pajisjeve ose mungesa e vetë pajisjeve laboratorike.
Raporti evidenton ndërprerje të herëpashershme në kryerjen e analizave dhe, në disa raste, pamundësi të plotë për testet mikrobiologjike. Kjo do të thotë se produktet mund të kalojnë hallka të rëndësishme kontrolli pa verifikimin e plotë që kërkon ligji.
Kontroll fizik në terren të hapur dhe magazina jashtë funksionit
Mangësitë shtrihen edhe te Pikat e Inspektimit Kufitar, ku sipas raportit mungon infrastruktura e nevojshme për një kontroll fizik efektiv të drithërave. Në rastin e PIK Hani i Hotit, auditimi ka konstatuar se pranë godinës ndodheshin tri magazina, por ato ishin jashtë funksionit.
Sipas gjetjeve të KLSH, magazinat në PIK gjatë periudhës 2020-2025 nuk kanë qenë të disponueshme për ruajtjen e produkteve. Si pasojë, kontrolli fizik është kryer në terren të hapur, ndërsa inspektorët janë detyruar të bëjnë verifikime vizuale duke u ngjitur në kamionë dhe duke parë mallin vetëm nga një pozicion i kufizuar.
Rrezik për kontaminim dhe zbatim i cunguar i sigurisë ushqimore
Mungesa e ambienteve të posaçme krijon edhe një tjetër problem: produktet me problematika ose ato në pritje të analizave, sipas raportit, në disa raste administroheshin në të njëjtat ambiente me produktet e tjera, pa ndarje fizike dhe pa masa të posaçme sigurie.
Ky konstatim ngre dyshime serioze për mënyrën si zbatohet në praktikë siguria ushqimore. Ndërsa importet e grurit rriten dhe prodhimi vendas mbetet i dobët, sistemi i kontrollit që duhet të ndalë produktin e rrezikshëm në kufi rezulton, sipas raportit, i cunguar në laborator, në magazinim dhe në inspektim fizik.
Në thelb, raporti ngre një alarm të qartë: për një mall bazë si mielli, shteti pretendon kontroll, por kapacitetet reale të verifikimit duken larg standardit që kërkon ligji.
Kur importohen sasi kaq të mëdha drithërash dhe filtrat institucionalë funksionojnë me mungesa, çështja nuk mbetet thjesht teknike. Ajo prek drejtpërdrejt sigurinë ushqimore të qytetarëve.