Shqipëria po ecën shpejt në tryezën e negociatave me Bashkimin Europian, por jo të gjitha problemet e vjetra po lëvizin me të njëjtin ritëm. Një studim analitik i Parlamentit Europian e vlerëson vendin për progresin formal në procesin e anëtarësimit, ndërsa ngre një seri alarmesh për korrupsionin, politizimin e administratës, përqendrimin e pushtetit dhe dobësinë e mekanizmave të kontrollit.
Negociata me ritëm të lartë, por standardet mbeten testi real
Sipas analizës, Shqipëria konsiderohet një nga dy vendet pararojë të Ballkanit Perëndimor në rrugën drejt BE-së. Dokumenti vlerëson angazhimin politik për integrimin dhe ritmin e shpejtë të negociatave, por thekson se përshpejtimi procedural nuk duhet të ngatërrohet me përmbushjen reale të standardeve të anëtarësimit.
Shqipëria hapi negociatat në korrik 2022 dhe gjatë viteve 2024-2025 arriti të çelë të gjashtë grupkapitujt negociues. Në maj 2026 u përmbushën kriteret e ndërmjetme për Grupkapitullin 1, “Themeloret”, ndërsa në korrik 2026 u mbyllën provizorisht tre kapitujt e parë. Objektivi për të përfunduar negociatat teknike deri në fund të vitit 2027 paraqitet si ambicioz dhe i varur nga vazhdimësia e reformave dhe zbatimi i tyre në terren.
SPAK dhe reforma në drejtësi marrin vlerësim, por jo çek të bardhë
Reforma në drejtësi e vitit 2016 renditet mes zhvillimeve më të rëndësishme në procesin e integrimit. Sipas dokumentit, vettingu dhe ndryshimet në sistem janë parë nga institucionet europiane si shenjë e vullnetit politik për të goditur problemet strukturore të drejtësisë, edhe pse zbatimi i reformës ka prodhuar vështirësi dhe tensione institucionale.
Roli i SPAK dhe Byrosë Kombëtare të Hetimit vlerësohet pozitivisht, sidomos për hetimet ndaj korrupsionit në nivele të larta dhe personave të ekspozuar politikisht. Por analiza nuk e sheh këtë si histori të mbyllur: kërkohen rezultate të konsoliduara, sidomos dënime përfundimtare në çështje të profilit të lartë, si edhe më shumë efektivitet në sekuestrimin dhe rikuperimin e pasurive kriminale. Dokumenti ngre gjithashtu shqetësime për ndikimin e mundshëm politik mbi institucione të tjera të zbatimit të ligjit.
Polarizim, media dhe administratë nën pikëpyetje
Një nga pjesët më kritike të analizës lidhet me funksionimin e demokracisë shqiptare. Sipas vlerësimit të Parlamentit Europian, polarizimi i fortë politik, marrëdhëniet konfliktuale mes palëve dhe përqendrimi i pushtetit kanë vënë në pikëpyetje mekanizmat e kontrollit dhe balancës, pluralizmin politik dhe pavarësinë e medias.
Problemet shtrihen edhe në administratën publike. Pavarësisht ndryshimeve ligjore dhe mekanizmave të rinj, dokumenti evidenton mungesë kapacitetesh, politizim, qarkullim të lartë të punonjësve dhe zbatim të paqëndrueshëm të meritokracisë. Në këtë linjë kërkohet rekrutim mbi bazën e meritës, kufizim i ndërhyrjeve politike në emërimet e niveleve të larta dhe koordinim më i fortë mes institucioneve që drejtojnë procesin e integrimit.
Mbështetje e fortë për BE-në, por pakënaqësi për qeverisjen
Në politikën e jashtme, Shqipëria vlerësohet për përputhjen e lartë me qëndrimet e BE-së, përfshirë sanksionet ndaj Rusisë pas agresionit në Ukrainë. Anëtarësimi në NATO dhe orientimi euroatlantik paraqiten si faktorë që rrisin besueshmërinë e vendit si partner strategjik.
Analiza nënvizon edhe mbështetjen e lartë qytetare për anëtarësimin në BE, me nivele mbi 80-90 për qind sipas të dhënave të cituara nga Balkan Barometer. Megjithatë, kjo mbështetje nuk shihet si miratim për mënyrën si qeveriset vendi. Dokumenti përmend pakënaqësitë për transparencën, cilësinë e demokracisë dhe qeverisjen, duke sjellë edhe protestat e qershorit 2026 në Tiranë kundër projektit zhvillimor në zonën e Zvërnecit, të njohura si “Revolucioni i Flamingove”, të cilat morën më pas dimension më të gjerë politik e qytetar.
Paratë e BE-së lidhen me reforma, jo vetëm me retorikë
Në planin ekonomik, Shqipëria ka avancuar në afrimin me tregun europian përmes Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit, bashkëpunimit rajonal dhe pjesëmarrjes në programe të BE-së. Një zhvillim i rëndësishëm i përmendur në analizë është përfshirja në SEPA, që synon të ulë kostot e transfertave në euro për qytetarët dhe bizneset.
Po ashtu, vendi përfiton nga Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor, ku financimi europian kushtëzohet me reforma konkrete. Sipas shifrave të përfshira në dokument, Shqipëria ka përmbushur 21 nga 41 reformat e parashikuara dhe ka marrë pak më shumë se 200 milionë euro nga një fond potencial prej 922 milionë eurosh për tre vjet. Mesazhi që del nga analiza është i qartë: ritmi i negociatave dhe fondet nuk mjaftojnë, nëse shteti nuk provon me rezultate se institucionet funksionojnë realisht dhe jo vetëm në letër.
Përfundimi i analizës është se Shqipëria ka bërë përparim të rëndësishëm në rrugën drejt BE-së, por testi vendimtar mbetet zbatimi. Sipas dokumentit, mbyllja e negociatave deri në fund të vitit 2027 do të kërkojë jo vetëm hapje e mbyllje kapitujsh, por rezultate të qëndrueshme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, institucione të pavarura, administratë më profesionale dhe një mjedis demokratik me media e shoqëri civile që funksionojnë pa presion.