Komisioni Europian ka konfirmuar se ka pranuar letrën e kancelarit gjerman Friedrich Merz, një dokument që hap debat të ri për mënyrën si mund të afrohen vendet kandidate me Bashkimin Europian pa hyrë ende si anëtare të plota. Sipas versionit të bërë publik, për Ballkanin Perëndimor – ku bën pjesë edhe Shqipëria – hidhet ideja e një statusi vëzhguesi në institucionet relevante të BE-së dhe e një qasjeje më të privilegjuar në tregun e përbashkët.
Komisioni Europian e pranon letrën, por e lë topin te vendet anëtare
Zëdhënësi i Komisionit Europian, Guillaume Mercier, tha se institucioni e mirëpret faktin që ky diskutim po zhvillohet mes vendeve anëtare dhe nxit vijimin e debatit në nivelin e liderëve të BE-së.
Sipas Komisionit, kjo tregon se ekziston vullnet politik që zgjerimi të trajtohet si çështje konkrete dhe jo vetëm si premtim i përsëritur. Megjithatë, deri në këtë fazë bëhet fjalë për një propozim politik dhe jo për një vendim të miratuar nga Bashkimi Europian.
Çfarë propozon Merz për Ballkanin Perëndimor
Në letrën e publikuar më 21 maj, Merz propozon që vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Moldavia të kenë qasje të privilegjuar në tregun e përbashkët europian dhe lidhje më të afërta me institucionet e BE-së në procesin e përditshëm të vendimmarrjes.
Po sipas letrës, vendeve të rajonit mund t’u jepet statusi i vëzhguesit në institucionet relevante të Bashkimit Europian, si edhe të zhvillohen mbledhje të përbashkëta me Komisionin Europian ose Parlamentin Europian për çështje që i prekin drejtpërdrejt.
Kjo do të përbënte një formulë integrimi gradual, ku afrimi institucional dhe ekonomik do të ecte paralelisht me progresin në reformat dhe me zbatimin e ligjeve të BE-së.
Shqipëria mes vendeve kandidate, por pa garanci për anëtarësim të shpejtë
Nga vendet e Ballkanit Perëndimor, Shqipëria, Mali i Zi, Serbia, Bosnjë dhe Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut janë kandidate për anëtarësim në BE, ndërsa Kosova jo.
Edhe pse propozimi paraqitet si një mundësi për afrim më të madh me unionin, ai nuk përbën automatikisht përshpejtim të anëtarësimit të plotë. Vetë Komisioni Europian theksoi se çdo zgjidhje duhet të udhëhiqet nga një proces i bazuar në merita.
Kjo do të thotë se, pavarësisht sinjaleve politike, vendet kandidate mbeten të kushtëzuara nga ritmi i reformave dhe nga vullneti i vendeve anëtare për të hapur rrugë reale në proces.
Ukraina në një trajtim të veçantë në propozimin gjerman
Në të njëjtën letër, Merz propozon që Ukrainës t’i jepet statusi i anëtares së asociuar dhe një afrim i konsiderueshëm me institucionet kryesore të Bashkimit Europian.
Sipas tij, kjo mund të bëhet pa ndikuar në negociatat e vazhdueshme të anëtarësimit, por duke e mbështetur më tej atë proces. Kancelari gjerman pretendon se këto hapa nuk kërkojnë ndryshime në kuadrin institucional dhe ligjor të BE-së, por një marrëveshje të fortë politike mes vendeve anëtare.
Për momentin, letra e Merz ka hyrë në tryezën e debatit europian, por mbetet për t’u parë nëse ky diskutim do të prodhojë një mekanizëm real afrimi për Shqipërinë dhe rajonin, apo vetëm një tjetër formulë politike që e mban zgjerimin pezull.
Në këtë fazë, ajo që dihet është se Brukseli e ka pranuar propozimin dhe po e inkurajon debatin. Çdo hap tjetër do të varet nga vendimmarrja e vendeve anëtare dhe nga mënyra si do të përkthehen këto ide në angazhime konkrete.