Donald Trump ka sinjalizuar një tërheqje nga optimizmi i ditëve të fundit për një marrëveshje me Iranin, duke deklaruar se u ka kërkuar negociatorëve amerikanë “të mos nxitohen”. Lëvizja vjen pasi vetëm pak më herët ai kishte lënë të kuptohej se dakordësia ishte afër, çka e bën edhe më të paqartë se sa real është progresi i shpallur nga pala amerikane.
Nga optimizmi te mesazhi i kujdesit
Në një postim në rrjetet sociale, Trump tha se bisedimet me Iranin po vijojnë në mënyrë “konstruktive”, por shtoi se “të dyja palët duhet të marrin kohën e tyre dhe ta bëjnë siç duhet”. Mesazhi për të mos u nxituar bie në kontrast me deklaratat e mëparshme, kur sipas versionit të tij një marrëveshje dukej pranë finalizimit.
Ky ndryshim toni sugjeron se procesi mbetet i brishtë dhe se shpalljet politike për afërsi të marrëveshjes duhen parë me rezervë, të paktën derisa të ketë një tekst të qartë dhe të pranuar nga të dyja palët.
Çfarë thuhet se përmban drafti
Sipas mediave amerikane, marrëveshja që po diskutohet parashikon zgjatjen e armëpushimit me 60 ditë, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe vijimin e negociatave për programin bërthamor iranian.
Në të njëjtën linjë, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmail Baghaei, është shprehur se palët janë “shumë afër dhe shumë larg” një marrëveshjeje finale. Formula tregon se, pavarësisht sinjaleve pozitive, çështjet thelbësore nuk duken të mbyllura.
Përçarje në politikën amerikane
Diskutimet për këtë marrëveshje kanë hapur përplasje edhe brenda kampit republikan në SHBA. Senatori Ted Cruz e ka cilësuar draftin e raportuar si “një gabim katastrofik”, ndërsa senatori Roger Wicker ka kundërshtuar idenë e një armëpushimi 60-ditor, duke argumentuar se kjo do të zhbënte efektet e operacioneve ushtarake amerikane kundër Iranit.
Në krahun tjetër, kongresmeni Mike Lawler ka mbrojtur administratën Trump, duke deklaruar se presioni amerikan e ka detyruar Iranin të hyjë në “negociata reale”. Kjo ndarje tregon se edhe nëse arrihet një dakordësi, ajo pritet të përballet me debat të fortë politik në Uashington.
Hormuzi, energjia dhe dosja bërthamore
Tensionet u përshkallëzuan pas sulmeve të SHBA-ve dhe Izraelit ndaj Iranit në fund të shkurtit. Sipas raportimeve, Teherani reagoi duke goditur objektiva izraelite dhe aleatë amerikanë në Gjirin Persik, si edhe duke bllokuar Ngushticën e Hormuzit, një korridor kyç për tregtinë globale të energjisë.
Bllokimi i ngushticës ndikoi menjëherë në tregje, me rritje të çmimeve të naftës dhe gazit. Trump ka deklaruar se bllokada ndaj porteve iraniane do të mbetet në fuqi derisa marrëveshja të “arrihet, certifikohet dhe nënshkruhet”.
Një nga pikat më të ndjeshme mbetet programi bërthamor iranian. Sipas raportimeve, Irani mund të pranojë dorëzimin gradual të uraniumit të pasuruar. Vlerësimet perëndimore thonë se Teherani kishte rreth 440 kilogramë uranium të pasuruar deri në 60%, nivel që konsiderohet shumë pranë pragut teknik për armë bërthamore.
Sinjale për progres, por pa marrëveshje finale
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian ka deklaruar se Irani është i gatshëm “t’i sigurojë botës se nuk kërkon armë bërthamore”. Nga pala amerikane, Sekretari i Shtetit Marco Rubio ka folur për “progres të rëndësishëm”, por ka pranuar se ende nuk ka një marrëveshje përfundimtare.
Pra, përtej sinjaleve të kujdesshme nga të dyja anët, tabloja mbetet e hapur: ka negociata, ka interes për ulje tensioni, por jo ende garanci se marrëveshja do të mbyllet shpejt apo pa kosto politike.
Për momentin, mesazhi kryesor që vjen nga Uashingtoni është frenimi i pritshmërive. Edhe pse administrata amerikane flet për progres, vetë Trump po sinjalizon se dosja me Iranin mbetet larg një zgjidhjeje të sigurt.