Projektligji “Për Financimin e Partive Politike” ka marrë një vlerësim pozitiv në parim nga Komisioni i Venecias dhe Drejtoria e Përgjithshme për të Drejtat e Njeriut dhe Shtetin e së Drejtës, por opinioni nuk e kalon pa rezerva. Sipas dokumentit, nisma e dërguar nga Kuvendi për shqyrtim përmirëson ndjeshëm legjislacionin aktual, ndërsa njëkohësisht lë të hapura disa dobësi të njohura të sistemit të financimit politik në Shqipëri.
Vlerësim pozitiv, por jo pa kushte
Sipas opinionit të ekspertëve ndërkombëtarë, projektligji është hartuar përmes një procesi gjithëpërfshirës, me pjesëmarrjen e mazhorancës, opozitës dhe shoqërisë civile. Ky element është vlerësuar si një pikë pozitive e procesit.
Po sipas të njëjtit opinion, drafti paraqet një përmirësim të dukshëm krahasuar me kuadrin aktual ligjor. Megjithatë, ky vlerësim nuk nënkupton se problemi i financimit politik konsiderohet i mbyllur, por se drafti shihet si një hap përpara ndaj rregullave ekzistuese.
Çfarë përshëndetet në draft
Komisioni i Venecias thotë se projektligji synon të rrisë transparencën, llogaridhënien dhe integritetin në financimin e partive politike. Ndër pikat që vlerësohen janë raportimi më i detajuar financiar, përdorimi i platformave elektronike dhe forcimi i mekanizmave të kontrollit dhe auditimit.
Në opinion përmendet gjithashtu rregullimi më i qartë i burimeve të ndaluara të financimit dhe krijimi i një strukture të posaçme brenda Komisionit Qendror të Zgjedhjeve. Këto elemente paraqiten si instrumente që, sipas versionit të ekspertëve, mund të rrisin mbikëqyrjen mbi paratë që qarkullojnë në politikë.
Pika më e ndjeshme: financimi i fshehtë dhe përdorimi i burimeve publike
Pjesa më kritike e opinionit lidhet me boshllëqet që mund të lejojnë financim indirekt apo të fshehtë të partive politike. Ekspertët ngrenë shqetësime për rolin e organizatave të lidhura me partitë, palëve të treta, platformave digjitale, agjencive të komunikimit dhe shërbimeve në natyrë.
Në të njëjtën linjë, opinioni veçon edhe rrezikun e përdorimit të burimeve publike, një çështje që prej vitesh ka mbetur ndër pikat më të debatuara në proceset zgjedhore dhe në standardet e garës politike në vend. Pikërisht këtu kërkohen garanci më të forta dhe formula më të qarta ligjore.
Kërkohen më shumë kompetenca për KQZ-në dhe sanksione më efektive
Sipas rekomandimeve, dispozitat e projektligjit duhet të jenë më të qarta dhe më të detajuara, ndërsa rregullat teknike të kalojnë në akte nënligjore. Qasja synon të shmangë paqartësitë që më pas lënë hapësirë për interpretim ose zbatim selektiv.
Komisioni i Venecias rekomandon gjithashtu harmonizimin e rregullave për financimin e partive me ato të financimit të fushatave zgjedhore, si dhe forcimin e kompetencave dhe pavarësisë së KQZ-së në mbikëqyrjen e financimeve politike. Po ashtu kërkohet rishikim i sistemit të sanksioneve për shkeljet e ligjit, duke sinjalizuar se mekanizmat aktualë nuk konsiderohen të mjaftueshëm.
Reforma nuk mbyllet me këtë draft
Në përfundim të opinionit, theksohet se reformat e ardhshme në Kodin Zgjedhor duhet të mbyllin çdo boshllëk të mbetur dhe të sigurojnë një kuadër të plotë e të qëndrueshëm për financimin politik në Shqipëri.
Pra, edhe pse drafti ka marrë një vlerësim pozitiv në parim, mesazhi i përgjithshëm është i qartë: pa rregulla më të forta, kontroll real dhe mbikëqyrje më të pavarur, financimi i politikës mbetet një terren i ekspozuar ndaj shmangieve dhe ndikimeve të padukshme.
Opinioni i Komisionit të Venecias i jep mbështetje draftit, por jo një çek të bardhë.
Për Kuvendin dhe institucionet përgjegjëse, testi i vërtetë mbetet nëse rekomandimet do të reflektohen realisht në ligj dhe më pas në zbatim, aty ku zakonisht nis edhe problemi më i madh i financimit politik në Shqipëri.