Pas më shumë se një dekade pa anëtarë të rinj, Bashkimi Evropian po rikthen në tryezë zgjerimin nën presionin e zhvillimeve gjeopolitike. Në këtë klimë, Edi Rama thotë se Shqipëria ndodhet në “momentin më të mirë”, por ritmi real i anëtarësimit vazhdon të varet nga debatet dhe hezitimet brenda vetë BE-së.
Zgjerimi rikthehet si çështje strategjike
Pas 13 vitesh pa pranuar vende të reja, BE po përballet me kërkesa në rritje për të hapur sërish procesin e zgjerimit. Lufta në Ukrainë dhe tensionet më të gjera gjeopolitike e kanë shtyrë bllokun ta shohë këtë proces jo vetëm si projekt politik e ekonomik, por edhe si instrument sigurie.
Megjithatë, pavarësisht deklaratave për unitet, brenda unionit mbeten të hapura dilemat për gatishmërinë institucionale dhe politike për të përfshirë anëtarë të rinj. Pikërisht këtu ndodhet edhe nyja e debatit: retorika pro-zgjerimit nuk përkthehet automatikisht në afate të qarta anëtarësimi.
Rama e paraqet Shqipërinë në fazë të favorshme
Në një deklaratë për Financial Times, kryeministri Edi Rama ka thënë se Shqipëria ka një rrugë të qartë drejt Bashkimit Evropian dhe se vendi ndodhet në momentin më të mirë në shumë aspekte.
Ky është versioni politik që vjen nga qeveria shqiptare, në një kohë kur Tirana zyrtare kërkon ta paraqesë procesin e integrimit si histori progresi. Por përtej këtij optimizmi, vendimmarrja finale mbetet në duart e vendeve anëtare dhe të institucioneve të BE-së, ku rezervat për zgjerimin nuk janë zhdukur.
Kandidatët kërkojnë ritëm më të shpejtë, Brukseli mbetet i kujdesshëm
Vendet kandidate po shtyjnë përpara kërkesën për më shumë shpejtësi në negociata, ndërsa disa qeveri të vendeve anëtare vazhdojnë të shprehin shqetësime nëse strukturat aktuale të BE-së dhe opinioni publik në shtetet e tyre janë gati për një valë të re zgjerimi.
Në këtë sfond, po diskutohet edhe një formulë integrimi më gradual. Por disa vende kandidate e shohin këtë si rrezik për krijimin e një Europe me disa nivele, ku anëtarësimi i plotë mund të shtyhet pa afat të qartë.
Shqipëria përparon, por rajoni mbetet i pabarabartë
Sipas panoramës aktuale të procesit, Mali i Zi konsiderohet vendi më pranë anëtarësimit, me më shumë se gjysmën e reformave të kërkuara të përfunduara dhe me hapa të nisur edhe në planin ligjor e financiar. Ndërkohë, Ukraina dhe Moldavia kanë hyrë në negociatat zyrtare.
Shqipëria renditet mes vendeve që kanë avancuar në afrimin me BE-në, por tabloja në Ballkanin Perëndimor mbetet e pabarabartë. Serbia, Maqedonia e Veriut, Bosnje-Hercegovina dhe Kosova kanë pasur më pak përparim vitet e fundit, çka e bën edhe më të ndërlikuar idenë e një zgjerimi të shpejtë në rajon.
Premtimet për zgjerim përballen me realitetin politik
Edhe brenda qarqeve evropiane ka shqetësime për hendekun mes deklaratave publike në favor të zgjerimit dhe realitetit konkret të procesit. Sipas këtij vlerësimi, edhe vendet më të avancuara mund të jenë ende disa vite larg anëtarësimit të plotë.
Kjo do të thotë se, pavarësisht toneve optimiste nga Tirana dhe kryeqytete të tjera kandidate, rruga drejt BE-së mbetet e kushtëzuar nga llogaritë politike të unionit po aq sa nga reformat e vetë vendeve aspirante.
Shqipëria mund të jetë në një fazë më të mirë negociuese se disa vite më parë, por kjo nuk mjafton për të shuar paqartësitë mbi zgjerimin. Mes presionit gjeopolitik dhe hezitimit të brendshëm evropian, procesi mbetet i hapur, por jo i garantuar.