Presidenti amerikan Donald Trump ka hapur një tjetër front përplasjesh me rendin kushtetues në SHBA, duke nënshkruar dy urdhra ekzekutivë të rinj që synojnë kufizimin e shtetësisë automatike për fëmijët e lindur në territorin amerikan. Lëvizja vjen vetëm pak javë pasi tentativa e tij e parë u rrëzua nga Gjykata Supreme.
Një tjetër provë ndaj Amendamentit të 14-të
Në qendër të përplasjes është parimi i njohur si “birthright citizenship”, i mbështetur te Amendamenti i 14-të i Kushtetutës amerikane, i cili garanton shtetësinë për pothuajse të gjithë personat e lindur në SHBA.
Trump e ka kundërshtuar prej kohësh këtë standard kushtetues. Duke komentuar vendimin e mëparshëm të Gjykatës Supreme, ai e cilësoi atë “shumë të pafavorshëm” dhe tha se administrata do të bëjë “rregullime” sepse, sipas tij, situata është “shumë e padrejtë”.
Çfarë synojnë urdhrat e rinj
Njëri nga urdhrat synon të zgjerojë kategoritë e fëmijëve që, sipas administratës Trump, nuk duhet të përfitojnë automatikisht shtetësinë amerikane.
Sipas versionit zyrtar, në këto kategori mund të përfshihen fëmijë të prindërve të lidhur me organizata të huaja që konsiderohen terroriste, persona që veprojnë në emër të qeverive të huaja, si edhe raste të caktuara që lidhen me punonjës të huaj të qeverive.
Një tjetër dispozitë prek edhe rastet kur prindërit dyshohet se kanë përdorur mashtrim për të siguruar shtetësi ose përfitime të tjera ligjore. Administrata kërkon gjithashtu të zgjerojë përjashtimet për persona të lindur në territore amerikane ku shtetësia nuk jepet automatikisht sipas ligjit federal.
Fokusi te “birth tourism” dhe shifrat që nuk përputhen me retorikën
Urdhri i dytë fokusohet te fenomeni i quajtur “birth tourism”, kur gra shtatzëna udhëtojnë në SHBA për të lindur atje, në mënyrë që fëmija të përfitojë shtetësi amerikane.
Trump pretendoi se kjo praktikë është përdorur nga “qindra mijëra” persona, por nuk paraqiti prova konkrete për këtë shifër.
Të dhënat e cituara nga Instituti i Politikave të Migracionit japin një pamje më të kufizuar: vlerësimet më të larta flasin për rreth 22 mijë deri në 26 mijë lindje në vit të lidhura me këtë praktikë. Ndërsa shifrat zyrtare për vitin 2024 tregojnë rreth 9.600 lindje nga nëna me adresa jashtë SHBA-së, më pak se 1% e totalit vjetor të lindjeve në vend.
Përplasje e re e pritshme në gjykata
Administrata amerikane ka urdhëruar agjencitë federale të godasin operatorët që organizojnë këto udhëtime, por beteja kryesore pritet të zhvillohet sërish në sistemin gjyqësor.
Më 30 qershor, Gjykata Supreme amerikane rrëzoi urdhrin e parë të Trump që synonte t’u hiqte automatikisht shtetësinë fëmijëve të lindur në SHBA nga prindër pa dokumente ose me viza të përkohshme.
Organizata për të drejtat civile ACLU e kundërshtoi menjëherë masën e re, duke e cilësuar një tjetër përpjekje antikushtetuese. Përplasja tregon se administrata Trump po teston sërish kufijtë e vendimit të gjykatës, këtë herë përmes një riformulimi të kategorive që, sipas saj, nuk mbulohen nga garancia kushtetuese.
Debati për shtetësinë në lindje mbetet një nga pikat më të nxehta të konfliktit mes Shtëpisë së Bardhë, gjykatave dhe organizatave për të drejtat civile në SHBA.
Për momentin, urdhrat e rinj duken më shumë si një përshkallëzim politik dhe juridik sesa si një ndryshim i konsoliduar i rendit kushtetues amerikan.