Administrata amerikane po e zhvendos edhe më fort përballjen me Iranin në terrenin ekonomik. Sipas Reuters, Donald Trump ka paralajmëruar një valë të re presioni jo vetëm ndaj Teheranit, por edhe ndaj shteteve, bankave dhe kompanive që mbajnë gjallë lidhjet tregtare e financiare me regjimin iranian.
Presioni nuk ndalet te Irani
Trump e ka paraqitur fazën e re si një lloj “D-Day ekonomike”, duke sinjalizuar se objektivi nuk është vetëm ekonomia iraniane, por edhe rrjetet që e ndihmojnë të anashkalojë sanksionet amerikane.
Sipas versionit të administratës amerikane, goditja do të përqendrohet te financimi, tregtia dhe eksportet e naftës, në një kohë kur tensionet në Lindjen e Mesme mbeten të larta dhe çështja e energjisë vazhdon të ketë peshë gjeopolitike të drejtpërdrejtë.
Kina mbetet nyja më e vështirë për Uashingtonin
Në qendër të kësaj strategjie është Kina, e konsideruar sfida më e madhe për zbatimin real të sanksioneve. Sipas të dhënave të raportuara nga Reuters, Pekini importoi rreth 1.38 milionë fuçi naftë në ditë nga Irani gjatë vitit 2025.
Këto importe, të realizuara përmes rrjeteve të ndërlikuara tregtare dhe financiare, e bëjnë më të vështirë goditjen e plotë të eksporteve iraniane. Uashingtoni ka paralajmëruar masa të reja ndaj kompanive dhe bankave kineze që lehtësojnë transaksionet me Iranin, por një përplasje e tillë rrezikon të hapë një tjetër front tensioni mes dy ekonomive më të mëdha në botë.
Turqia dhe Iraku nën presion për shkak të varësisë energjetike
Turqia mbetet një nga partnerët më të rëndësishëm ekonomikë të Iranit, me një volum tregtie prej rreth 5 deri në 6 miliardë dollarë në vit. Energjia zë një pjesë të rëndësishme të këtij bashkëpunimi, ndërsa Ankaraja ka tentuar prej vitesh të balancojë interesat e saj me presionin amerikan.
Sipas Reuters, strategjia e re e Trump pritet ta shtojë ndjeshëm presionin mbi Turqinë për të mbyllur çdo hapësirë ekonomike që mund t’i shërbejë Iranit për të zbutur efektet e sanksioneve.
Edhe Iraku paraqitet në pozitë të vështirë. Pavarësisht lidhjeve të ngushta të sigurisë me SHBA-në, Bagdadi varet në masë të konsiderueshme nga gazi iranian për furnizimin energjetik. Vlera e këtyre transaksioneve llogaritet rreth 4 deri në 5 miliardë dollarë në vit, çka do të thotë se masa më të ashpra amerikane mund të prodhojnë pasoja direkte për sistemin energjetik irakian.
Emiratet, Omani, Pakistani dhe India në hartën e lëvizjeve tregtare
Emiratet e Bashkuara Arabe kanë qenë për vite me radhë një kanal i rëndësishëm ekonomik për Iranin. Në vitin 2024, ato përbënin rreth 30% të importeve të Iranit, me një vlerë prej afërsisht 21 miliardë dollarësh, sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Tregtisë. Megjithatë, përshkallëzimi i fundit i tensioneve ka sjellë pezullim të transaksioneve financiare dhe ekonomike nga ana e Emirateve.
Omani ruan marrëdhënie të qëndrueshme me Iranin dhe shpesh ka luajtur rol ndërmjetësues. Tregtia mes dy vendeve arriti rreth 1.5 miliardë dollarë në vitin 2025 dhe 345 milionë dollarë në katër muajt e parë të vitit 2026.
Pakistani mund të përballet gjithashtu me pasoja në rast të zgjerimit të masave amerikane. Dy vendet kanë synuar rritjen e tregtisë dypalëshe në 10 miliardë dollarë, ndërsa tregtia jozyrtare vlerësohet rreth 4 miliardë dollarë. Në këto shkëmbime kanë qarkulluar nafta, gruri, orizi, kafshët e gjalla dhe ilaçet.
India, nga ana tjetër, ka parë rënie të fortë të tregtisë me Iranin që prej shtrëngimit të sanksioneve amerikane. Nga rreth 17 miliardë dollarë në vitin fiskal 2019-2020, tregtia zbriti në rreth 1.63 miliardë dollarë në vitin fiskal 2025-2026. Zyrtarët indianë kanë argumentuar se eksportet e tyre, kryesisht drithëra, çaj, kafe dhe erëza, kanë karakter humanitar.
Objektivi ekonomik, por me kosto të mundshme gjeopolitike
Armenia dhe Azerbajxhani gjithashtu kanë ruajtur lidhje tregtare me Iranin. Irani përbënte rreth 3.6% të tregtisë totale të Armenisë në vitin 2025, ndërsa tregtia e Azerbajxhanit me Iranin u rrit me 4.5% në gjysmën e parë të vitit 2026.
Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, ka deklaruar se Uashingtoni po avancon me “sanksionet më të ashpra në histori” ndaj Iranit dhe u ka kërkuar aleatëve të mbështesin këtë linjë.
Pyetja kryesore mbetet nëse ky presion ekonomik do të dëmtojë realisht ekonominë iraniane, apo nëse do të prodhojë një përplasje më të gjerë me vende që kanë interesa të drejtpërdrejta energjetike dhe tregtare me Teheranin, sidomos Kinën, Turqinë dhe Irakun.
Në letër, Uashingtoni synon të shtrëngojë rrugët financiare të Iranit. Në praktikë, kjo përplasje nuk kufizohet më te Teherani, por prek një zinxhir të tërë shtetesh që mbajnë peshë në energji, tregti dhe ekuilibrat rajonalë.