Kalimi i një anijeje të lidhur me emrin e Alexey Mordashov në Ngushticën e Hormuzit ka rikthyer vëmendjen te një nga figurat më të fuqishme të biznesit rus. Përtej luksit të jahteve dhe historisë së sanksioneve, pesha e tij reale lidhet me një tjetër sektor: zinxhirin industrial që ushqeu për vite prodhimin e makinave në Rusi dhe ndikoi edhe tregun evropian.
Nga sekuestrimi i ‘Lady M’ te lëvizjet e ‘Nord’
Në mars 2022, në kulmin e valës së sanksioneve perëndimore ndaj elitës ekonomike ruse, jahti ‘Lady M’, me vlerë të raportuar 65 milionë euro, u sekuestrua në Itali. Sipas materialit burimor, ai i përkiste Alexey Mordashov, njërit prej industrialistëve më të pasur të Rusisë.
Vetëm së fundmi, një tjetër anije e lidhur me emrin e tij, ‘Nord’, është parë duke kaluar Ngushticën e Hormuzit. Vetë ky zhvillim nuk sqaron asgjë për statusin ligjor të anijes, por mjafton për të rikthyer pyetjen thelbësore: kush është në të vërtetë Mordashov dhe si e ndërtoi ndikimin e tij?
Perandoria e çelikut që hyri në automobilizëm
Mordashov nuk u bë i njohur fillimisht si investitor i makinave luksoze apo si figurë e botës së markave premium. Sipas të dhënave të përmbledhura në materialin burimor, ai ndërtoi bazën e pasurisë përmes Severstal, gjigantit të çelikut ku kontrollonte rreth 77% të aksioneve.
Në vitin 2002 u krijua Severstal-auto, krahu industrial i dedikuar sektorit të automobilëve. Më pas kompania u listua në bursë dhe hyri në prodhim në partneritet me emra si Fiat dhe SsangYong. Në atë fazë, kontrolli korporativ paraqitej i qartë: Mordashov zotëronte Newdeal Investments, e cila mbante pjesën dërrmuese të Severstal-auto.
Nën këtë strukturë, kompania kontrollonte edhe UAZ, prodhues rus i njohur për automjete jashtë rruge dhe komerciale, si dhe ZMZ, një fabrikë motorësh. Praktikisht, bëhej fjalë për një zinxhir të plotë industrial, nga motori te prodhimi final.
Tërheqje formale nga kontrolli, jo nga ndikimi
Në janar 2007, sipas versionit të përshkruar në material, Mordashov hoqi dorë nga kontrolli i drejtpërdrejtë mbi Severstal-auto. Pjesa kontrolluese kaloi te Vadim Shvetsov dhe kompania më vonë u riemërua SOLLERS.
Por kjo lëvizje nuk e shkëputi plotësisht gjurmën e tij nga industria. Sollers vijoi me partneritete të mëdha ndërkombëtare, duke ngritur sipërmarrje të përbashkëta me Ford në 2011, me Mazda në 2012 dhe më pas me Isuzu. Në vitin 2016, u raportua edhe një projekt për prodhimin e motorëve Mazda në Lindjen e Largët Ruse, me investim mbi 2.8 miliardë rubla.
Edhe pse këto zhvillime i përkisnin formalisht Sollers dhe jo drejtpërdrejt Mordashov, ato mbështeteshin mbi infrastrukturën industriale të ndërtuar në periudhën kur ai kishte rol vendimtar.
Pse emri i tij lidhet me çmimet dhe tregun e makinave
Sipas materialit burimor, ndikimi më i qëndrueshëm i Mordashov nuk qëndron te prodhimi i drejtpërdrejtë i makinave, por te furnizimi me çelik. Severstal për dekada ka qenë furnizues i rëndësishëm i fletëve të çelikut për prodhues automjetesh dhe për kompani komponentësh.
Dokumente të kompanisë, sipas këtij rrëfimi, përmendin furnizime të çelikut të galvanizuar për Ford Motor Company dhe Ford Sollers, si edhe klasa çeliku të zhvilluara për Renault, Hyundai-Kia dhe Benteler Automotive. Po ashtu, Severstal ka marrë pjesë në sipërmarrje të përbashkëta të përpunimit të metaleve me Mitsui, Gonvarri dhe Gestamp.
Kjo do të thotë se ndikimi i tij në sektor nuk ka kaluar vetëm përmes pronësisë mbi fabrika, por përmes kontrollit të një lënde bazë pa të cilën industria nuk funksionon. Në terma industrialë, ky është ndikim më pak i dukshëm për publikun, por shpesh më i thellë.
Sanksionet dhe çarja e lidhjeve me Perëndimin
Pas pushtimit rus të Ukrainës, BE, Mbretëria e Bashkuar dhe SHBA vendosën sanksione ndaj Mordashov dhe Severstal. Sipas materialit, goditja nuk ra aq mbi një prodhues konkret makinash nën kontrollin e tij të drejtpërdrejtë, sa mbi rrjetin e furnizimit industrial që ai kishte ndihmuar të ndërtohej.
Severstal njoftoi pezullim të eksporteve në BE. Ford doli nga Sollers për një tarifë nominale, ndërsa Mazda shiti pjesën 50% në sipërmarrjen e përbashkët për 1 euro, me një opsion riblerjeje që, sipas materialit, skadoi pa efekt në vitin 2025.
Në këtë kuptim, historia e Mordashov nuk është thjesht historia e një oligarku me jahte luksoze. Është edhe historia e shpërbërjes graduale të partneriteteve perëndimore me industrinë ruse të automobilëve, aty ku çeliku, kapitali dhe politika kanë qenë të ndërthurura prej vitesh.
Për luksin personal në formën e koleksioneve të makinave, materiali nuk sjell prova të forta. Gjurma më e dokumentuar mbetet ajo e jahteve, ‘Lady M’ dhe ‘Nord’.
Por në industrinë e automobilëve, ndikimi i Mordashov duket se ka qenë shumë më i madh sesa një emër i lidhur me pronësi formale. Për vite me radhë, ai ka qenë pjesë e nyjës ku bashkoheshin çeliku, prodhimi dhe tregu. Dhe pikërisht aty qëndron pesha e vërtetë e profilit të tij.