Tensioni mes Greqisë dhe Turqisë është rikthyer në Egje, këtë herë pas një incidenti ajror që, sipas autoriteteve greke, përfshiu hyrjen e avionëve ushtarakë turq në FIR-in e Athinës pa plan fluturimi. Zhvillimi vjen në një moment kur të dyja vendet pretendonin se kishin ulur tonet, por ngjarjet e fundit tregojnë se qetësia mes dy aleatëve të NATO-s mbetet e brishtë dhe e kushtëzuar nga përplasjet e vjetra për sigurinë dhe sovranitetin.
Çfarë raportoi pala greke për incidentin ajror
Sipas Shtabit të Përgjithshëm të Mbrojtjes së Greqisë, të hënën dy avionë ushtarakë turq F-16 të armatosur, të shoqëruar nga dy avionë patrullimi detar CN-235, hynë në FIR-in e Athinës pa plan fluturimi.
Versioni zyrtar grek flet për katër shkelje të rregullave të trafikut ajror, dhjetë shkelje të hapësirës ajrore kombëtare dhe një përplasje ajrore të tipit “dogfight” mes avionëve grekë dhe turq. Deri në këtë fazë, informacioni mbetet i mbështetur te njoftimi i palës greke, ndërsa reagimi zyrtar i Ankarasë për incidentin konkret nuk përfshihet në materialin burimor.
Qetësia e shpallur mes dy vendeve po zbehet
Incidenti vjen pas një periudhe kur marrëdhëniet greko-turke ishin paraqitur si më të qeta, sidomos pas takimit mes kryeministrit grek Kyriakos Mitsotakis dhe presidentit turk Recep Tayyip Erdogan, si edhe pas nënshkrimit të Deklaratës së Athinës në fund të vitit 2023.
Megjithatë, zhvillimet e fundit sugjerojnë se kjo fazë relaksi ka qenë më shumë e përkohshme sesa një zgjidhje reale e mosmarrëveshjeve. Çështjet që i ndajnë Athinën dhe Ankaranë kanë mbetur të hapura dhe mjafton një incident për ta kthyer retorikën në pikën e vjetër të përplasjes.
Patriotët, ishujt dhe një klimë që po acarohet sërish
Sipas mediave turke, një nga episodet që ndikoi negativisht klimën dypalëshe ishte vendosja e sistemeve Patriot nga Greqia në Karpathos dhe Dhidhimoteiho. Ankaraja e përdori këtë zhvillim për të rikthyer argumentin për demilitarizimin e ishujve grekë.
Nga ana tjetër, Athina ka këmbëngulur se bëhet fjalë për masa të ligjshme mbrojtëse. Që prej asaj periudhe, sipas materialit burimor, incidentet dhe deklaratat e ashpra mes dy vendeve janë shtuar gradualisht, ndërsa javët e fundit klima është përkeqësuar edhe më tej.
Përplasja tjetër: zonat detare në Egje dhe Mesdheun Lindor
Një tjetër vatër tensioni mbetet projektligji që po përgatit Ankaraja për përcaktimin e zonave detare në Egje dhe në Mesdheun Lindor. Në Greqi, kjo nismë shihet si përpjekje për të institucionalizuar pretendime që lidhen me doktrinën turke të ashtuquajtur “Atdheu Blu”.
Sipas informacioneve të publikuara në mediat greke, Athina është në pritje të tekstit përfundimtar për të vlerësuar reagimin e saj. Ndërkohë, autoritetet turke i hedhin poshtë akuzat se po krijojnë pretendime të reja sovraniteti dhe argumentojnë se nisma synon mbrojtjen e asaj që Ankaraja e konsideron interes kombëtar.
Vëmendja kalon te samiti i NATO-s
Me dy palët në pozicione të kundërta, fokusi po zhvendoset te hapat që mund të ndërmarrin Athina dhe Ankaraja në prag të samitit të ardhshëm të NATO-s.
Përtej deklaratave diplomatike, incidenti i fundit tregon se balanca mes dy vendeve mbetet e ndjeshme dhe se çdo lëvizje në ajër, në det apo në fushën e mbrojtjes mund të përdoret si shkak për një raund të ri përshkallëzimi politik.
Për momentin, ngjarja në Egje shihet përmes versioneve dhe interesave të secilës palë, ndërsa mungon një kuadër i përbashkët që t’i ulë realisht dy vendet nga kursi i konfrontimit.
Në një rajon ku incidentet ushtarake kthehen shpejt në krizë diplomatike, zhvillimet e ditëve në vijim pritet të tregojnë nëse kemi të bëjmë me një episod të izoluar apo me hyrjen në një fazë të re tensioni mes Greqisë dhe Turqisë.