Qeveria e Serbisë po vihet nën një tjetër dritë të fortë pas raportimeve se u ka dhënë shtetësi një numri në rritje shtetasish rusë, përfshirë persona të sanksionuar nga SHBA-ja dhe Ukraina. Sipas analizës së Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, skema po justifikohet me formulën e njohur të “interesit për Serbinë”, ndërsa nga Brukseli sinjali është krejt tjetër: rrezik i mundshëm për sigurinë e hapësirës së BE-së.
REL: rusët morën më shumë shtetësi se të gjithë të huajt e tjerë së bashku
Sipas materialit të publikuar nga REL, që nga fillimi i vitit 2026 Serbia u ka dhënë shtetësi katër herë më shumë qytetarëve rusë sesa të gjithë shtetasve të tjerë të huaj së bashku. Vetëm në pesë muajt e parë të këtij viti, 44 rusë kanë marrë pasaportë serbe me vendim qeverie.
Nga fillimi i vitit 2022 deri në qershor 2026, mbi 300 shtetas rusë kanë marrë shtetësi serbe përmes vendimeve të publikuara në Gazetën Zyrtare. REL thekson se ky nuk është numri i plotë, pasi shtetësi jep edhe Ministria e Brendshme përmes procedurës së zakonshme, por institucionet nuk kanë kthyer përgjigje për shifrat totale.
Mes përfituesve, edhe emra nën sanksione amerikane dhe ukrainase
Në mesin e përfituesve të pasaportës serbe figuron Valerij Kazikajev, i sanksionuar nga SHBA-ja që prej prillit 2023 për lidhje biznesi me oligarkun rus Alisher Usmanov. Sipas të dhënave të OFAC, ai ka qenë pjesë e strukturave drejtuese të kompanive të lidhura me sektorin rus të metaleve dhe minierave.
Pasaportë serbe ka marrë edhe Sergej Kondratenko, i cili sipas autoriteteve ukrainase është nën sanksione për veprime në dëm të interesave kombëtare dhe sigurisë së Ukrainës. REL raporton se emri i tij lidhet me kompaninë Royal Pay Europe, ndaj së cilës në Ukrainë janë zhvilluar procedura hetimore dhe janë marrë masa pasurore.
Një tjetër emër është Igor Koljushev, inxhinier rus i ndërtimit të urave, i sanksionuar nga Ukraina që nga viti 2022. Sipas të dhënave të cituara në raport, ai është drejtor teknik i një instituti rus të specializuar në projektimin e urave dhe infrastrukturës së transportit.
Brukseli sheh problem sigurie, Beogradi hesht
Sipas një non-paper të fundit të Komisionit Europian, ku REL thotë se ka pasur qasje, marrja e përshpejtuar e shtetësisë serbe nga qytetarë rusë mund t’u hapë atyre rrugën e hyrjes pa viza në BE dhe përbën rrezik të mundshëm sigurie për bllokun.
Kjo e vendos Serbinë në një kurs gjithnjë e më të debatueshëm me Brukselin. Si vend kandidat për anëtarësim, Serbia ka detyrim për harmonizim me politikën e jashtme të BE-së, por deri tani nuk i është bashkuar sanksioneve europiane ndaj Rusisë dhe nuk ka vendosur viza për shtetasit rusë.
Qeveria e Serbisë, sipas REL, nuk iu përgjigj pyetjeve se pse po u jep shtetësi personave të sanksionuar dhe as se çfarë do të bëjë pas paralajmërimeve të Brukselit. Po ashtu, përgjigje nuk pati as nga Ministria e Brendshme për numrin e plotë të rusëve që kanë marrë shtetësi që nga viti 2022.
Procedurë e përshpejtuar në emër të “interesit”, por me kosto politike
Ligji i lejon qeverisë serbe të japë shtetësi me procedurë të veçantë dhe të përshpejtuar, kur vlerësohet se ekziston “interes për Serbinë”. Pikërisht kjo formulë është përdorur për dhjetëra raste, përfshirë sportistë, artistë, biznesmenë dhe, sipas raportimeve të mëparshme, persona të lidhur me elitën politike dhe ekonomike ruse.
Më herët, BIRN, KRIK dhe Important Stories kanë raportuar gjithashtu për raste kur shtetësi serbe u është dhënë rusëve të lidhur me Gazpromin, me industrinë ushtarake apo me rrethe pranë Kremlinit. Në prill, edhe nipi i Ramzan Kadyrovit mori shtetësi serbe, por vendimi u tërhoq katër ditë më vonë.
Për ekspertë të cituar nga REL, kjo praktikë jo vetëm që minon besueshmërinë e Serbisë në rrugën drejt BE-së, por ngre pikëpyetje edhe për kontrollin real të prapavijës së aplikuesve dhe për ndikimin rus në segmentet politike e të sigurisë në vend.
Në planin formal, Beogradi e paraqet këtë si vendimmarrje sovrane dhe në “interes të Serbisë”. Por sipas dokumenteve dhe reagimeve të cituara nga REL, për BE-në çështja nuk duket administrative: ajo po lexohet si provë politike për kahun që po ndjek Serbia.
Ndërsa institucionet serbe shmangin sqarimet publike, dilema mbetet e hapur: sa larg mund të shkojë kjo skemë pa prodhuar pasoja të drejtpërdrejta në raportet e Serbisë me Bashkimin Europian?