Bilanci që del nga të dhënat zyrtare është i zymtë: zjarret përsëriten çdo verë, dëmet llogariten në dhjetëra milionë euro, por sistemi penal po jep shumë pak përgjegjësi konkrete. Nga 211 çështje të hetuara në pesë vite për zjarrvënie, vetëm 18 persona kanë përfunduar fajtorë.
50 vatra masive këtë verë, dëmet mbeten të larta
Sipas Agjencisë Kombëtare të Mbrojtjes Civile, nga 1 qershori deri tani janë regjistruar 50 vatra zjarri masive, që kanë përfshirë qindra hektarë nën flakë. Versioni zyrtar flet për menaxhim në nivel kombëtar, por bilanci i dëmeve vazhdon të mbetet shqetësues.
Për vitin e kaluar, dëmi nga zjarret në fondin e pyjeve dhe kullotave është llogaritur në 77 milionë euro. Kjo e bën edhe më të fortë pyetjen se sa efektive kanë qenë institucionet jo vetëm në shuarjen e flakëve, por sidomos në parandalim dhe ndëshkim.
Kodi Penal parashikon dënime të forta, por rezultatet janë minimale
Në letër, ligji parashikon masa të ashpra për zjarrvënien e pyjeve me dashje, deri në 20 vite burg kur ka pasoja për jetën e njerëzve ose dëmtohen zona të mbrojtura. Megjithatë, të dhënat tregojnë një hendek të madh mes asaj që parashikon Kodi Penal dhe asaj që prodhon realisht sistemi i drejtësisë.
Përtej arrestimeve që publikohen çdo verë, mungojnë të dhëna të qarta për numrin e gjobave të vendosura nga bashkitë për shkelje të rregullave të mbrojtjes nga zjarri. Kjo zonë gri e lë të paqartë sa funksionon zinxhiri i përgjegjësisë administrative para se çështjet të mbërrijnë në prokurori.
211 çështje në pesë vite, vetëm 18 persona fajtorë
Sipas të dhënave të Prokurorisë së Përgjithshme, të bëra publike nga avokati Lorenc Danaj, në pesë vite janë hetuar 211 çështje. Nga këto, vetëm 18 persona janë gjetur fajtorë.
Pjesa dërrmuese e dosjeve, sipas këtyre të dhënave, janë pushuar ose pezulluar për mungesë provash dhe mungesë faktesh. Ky bilanc ushqen dyshime serioze mbi aftësinë e institucioneve për të hetuar, dokumentuar dhe çuar deri në fund rastet e zjarrvënies.
Prioritet në Apel, por pikëpyetjet mbeten
Me hapjen e Kapitullit 27 për mjedisin, Këshilli i Lartë Gjyqësor ka udhëzuar Gjykatën e Apelit që të shqyrtojë me prioritet çështjet mjedisore, ku përfshihen edhe dosjet e zjarrvënies.
Por vetëm vendosja e një etikete prioritare në gjykim nuk e zgjidh automatikisht problemin, kur shumica e çështjeve duket se ngecin më herët për mungesë provash. Në këto kushte, statistikat e deritanishme ngrenë pikëpyetje reale mbi funksionimin e drejtësisë mjedisore dhe mbi efikasitetin e reagimit institucional ndaj një problemi që përsëritet çdo verë.
Zjarret vazhdojnë të djegin pyje, kullota dhe zona të mbrojtura, ndërsa numri i përgjegjësive penale të provuara mbetet i papërfillshëm krahasuar me shkallën e dëmit.
Kur bilanci është 18 fajtorë në 211 çështje, problemi nuk duket vetëm te flakët, por edhe te mënyra se si shteti i heton dhe i çon para drejtësisë autorët.