Sulmet ruse ndaj infrastrukturës së botimit në Ukrainë po paraqiten nga zyrtarë dhe përfaqësues të industrisë si një goditje që shkon përtej dëmit ekonomik. Sipas raportimeve lokale, janë shkatërruar miliona libra, janë goditur shtypshkronja e depo, ndërsa dëmet kanë prekur edhe monumente e institucione kulturore pak para nisjes së vitit të ri shkollor.
Goditje në prag të vitit të ri shkollor
Në periferi të Kievit, një shtypshkronjë që po përgatiste materiale shkollore për vitin e ri akademik u godit gjatë natës nga një raketë ruse. Sipas të dhënave të publikuara, objekti ishte në fazë prodhimi të lartë dhe pritej të përgatiste rreth 1.3 milionë libra, afërsisht 10% të teksteve shkollore që nevojiten në Ukrainë.
Pamjet nga vendi i goditjes tregojnë dëme pothuajse të plota. Edhe librat që nuk u dogjën, sipas përshkrimeve nga terreni, janë dëmtuar nga uji i përdorur për shuarjen e flakëve dhe nga reshjet pas shembjes së çatisë.
Pretendimet për shkatërrim masiv të industrisë së librit
Sipas mediave lokale, sulmet e fundit ruse ndaj shtypshkronjave dhe shtëpive botuese kanë shkatërruar rreth 12 milionë libra. Po këto raportime pretendojnë se gjatë këtij viti është shkatërruar rreth një e treta e librave të shtypur në Ukrainë.
Drejtues të sektorit të botimit në Ukrainë pretendojnë se goditjet nuk janë të izoluara. Sipas tyre, në dy muajt e fundit disa prej shtëpive botuese më të mëdha kanë humbur depot logjistike ku ruheshin sasi të konsiderueshme librash.
Autoritetet ukrainase thonë se më shumë se 35 ndërtesa të industrisë botuese janë goditur vetëm gjatë javëve të fundit.
Dëmet prekin edhe tregun e librit dhe trashëgiminë
Sulmet nuk janë kufizuar vetëm te objektet industriale të botimit. Edhe tregu i librave të përdorur në Pochaina të Kievit është goditur, duke shkatërruar qindra tezga dhe një numër të madh librash.
Lufta, sipas institucioneve ukrainase, ka dëmtuar gjithashtu muzeume, galeri arti, studio filmike, biblioteka dhe teatro. Në kompleksin historik të Lavrës Kiev-Pechersk u dëmtuan kupolat e arta të Katedrales së Fjetjes së Shenjtë pas një sulmi me dron, ndërsa një pjesë e çatisë u përfshi nga flakët.
Sipas vlerësimeve të bëra publike, riparimi i dëmeve në këtë kompleks mund të kushtojë rreth 11.2 milionë dollarë dhe të zgjasë deri në dy vjet.
UNESCO dhe versioni ukrainas për shënjestrimin kulturor
Kompleksi i Lavrës Kiev-Pechersk, ku ndodhet edhe Muzeu i Librit dhe Shtypshkronjës së Ukrainës, është pjesë e listës së trashëgimisë botërore të UNESCO-s që nga viti 1990. Në shtator 2023 ai u shtua edhe në listën e trashëgimisë botërore në rrezik.
Drejtori i përgjithshëm i UNESCO-s, Khaled El-Enany, është shprehur i trishtuar për dëmet dhe ka dënuar sulmet ndaj pronës kulturore të mbrojtur nga ligji ndërkombëtar.
Sipas ministres ukrainase të Kulturës, Tetyana Berezhna, dëmet kulturore nuk mund të ndahen nga pasojat ushtarake të luftës. Ajo pretendon se Rusia ka sulmuar më shumë se 1,900 objekte të trashëgimisë kulturore ukrainase dhe mbi 2,000 institucione kulturore.
Industria nën presion, digjitalizimi si mbrojtje
Përballë dëmeve të përsëritura, Ukraina po përdor edhe digjitalizimin për të ruajtur veprat e artit dhe letërsinë, me synimin që qasja për brezat e rinj të mos ndërpritet pavarësisht humbjes së materialeve fizike.
Ekspertë të cituar në raportime kanë paralajmëruar se e gjithë industria botuese ukrainase është nën presion të madh dhe se nevojitet mbështetje ndërkombëtare për mbijetesën e saj.
Në terren, përfaqësues të industrisë e përshkruajnë goditjen ndaj librit si goditje ndaj kulturës dhe kujtesës historike, jo vetëm ndaj zinxhirit të prodhimit.
Mes rrënojave të shtypshkronjës së goditur në Kiev është gjetur edhe një faqe e djegur nga një libër shkollor i gjuhës angleze, një detaj që e bën më të prekshme shkallën e dëmit në prag të sezonit shkollor.
Nëse shifrat e publikuara nga pala ukrainase dhe raportimet lokale konfirmohen plotësisht, goditja ndaj botimit në Ukrainë rezulton të jetë jo vetëm materiale, por edhe kulturore e simbolike.