Nisja e anijes franceze “Abeille Marengo” nga porti i Iraklios në Kretë ka rikthyer në sipërfaqe një përplasje që nuk lidhet thjesht me energjinë. Pas projektit për kabllon elektrike mes Greqisë dhe Qipros qëndron një mosmarrëveshje e vjetër për hapësirat detare, me Athinën dhe Ankaranë që japin versione të kundërta për atë çfarë lejohet dhe nga kush.
Anija u nis nga Kreta për kërkimet nënujore
“Abeille Marengo” u nis pak pas orës 18:00 të së martës nga porti i Iraklios, me destinacion zonën detare në juglindje të ishullit Karpathos. Sipas njoftimeve zyrtare greke dhe qipriote, anija do të kryejë fillimisht kalibrimin e pajisjeve dhe më pas matjet nënujore për studimin e shtratit të detit.
Këto punime konsiderohen fazë paraprake për përcaktimin e trasesë së kabllos elektrike që do të lidhë Greqinë me Qipron. Lëvizja vjen pas disa ditësh tensioni diplomatik dhe debatesh të forta në Athinë për mënyrën si është menaxhuar ndërhyrja franceze në këtë proces.
Çfarë është projekti dhe pse ka peshë politike
Projekti “Great Sea Interconnector” synon të lidhë rrjetin elektrik të Qipros me atë të Greqisë dhe më tej me rrjetin evropian, duke i dhënë fund izolimit energjetik të ishullit. Përtej gjuhës së zhvillimit energjetik, projekti ka marrë qartë edhe ngarkesë gjeopolitike.
Në këtë ndërlidhje kanë rol të rëndësishëm kompani franceze. Nexans është kontraktori i kabllos, ndërsa Meridiam zotëron 66% të shoqërisë që zhvillon projektin, së bashku me operatorin grek të transmetimit të energjisë ADMIE. Kjo prani e fortë franceze e ka futur Parisin në një dosje ku kufijtë mes interesit ekonomik dhe sinjaleve politike mbeten të ndjeshëm.
NAVTEX, kundërnjoftimi turk dhe përplasja për autorizimin
Përplasja u ndez pasi Greqia dhe Qiproja publikuan një NAVTEX për aktivitetin e anijes. Ankaraja reagoi me kundërnjoftim, duke pretenduar se një pjesë e kërkimeve prek shelfin kontinental turk dhe se për këtë arsye nevojitet autorizimi i saj.
Në deklaratën e 6 nëntorit, Ministria e Jashtme turke e cilësoi aktivitetin e planifikuar si të paautorizuar dhe tha se procedura për marrjen e pëlqimit të Turqisë nuk kishte përfunduar. Athina e kundërshton këtë lexim dhe këmbëngul se për këto punime nuk kërkohet leje nga Ankaraja.
Debat për notën franceze dhe dyshimet në Athinë
Në fundjavë pati kontakte diplomatike mes Parisit dhe Ankarasë, si edhe një notë verbale franceze për aktivitetin e anijes. Pikërisht interpretimi i këtij dokumenti u kthye në nyjën e debatit, sepse pala greke e paraqet si njoftim, ndërsa burime turke e lexojnë si hap drejt autorizimit nga Turqia.
Sipas raportimeve diplomatike, nota franceze informon për kërkimet pa marrë qëndrim për mosmarrëveshjet detare greko-turke. Ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan deklaroi më pas se çështja ishte zgjidhur dhe se gjithçka ishte në rregull, por pa sqaruar se mbi çfarë mirëkuptimi konkret bazohej ky pretendim.
Kjo ka shtuar presionin e brendshëm mbi qeverinë greke. Opozita kërkon të dijë përmbajtjen e plotë të dokumentit dhe ngre pyetje nëse Athina e kishte miratuar paraprakisht, pse nevojitej një komunikim shtesë përtej NAVTEX-it dhe nëse një precedent i tillë mund të përdoret më vonë nga Turqia për pretendimet e saj detare.
Rikthim në një zonë të ndjeshme
Kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis ka shprehur bindjen, sipas versionit zyrtar, se misioni do të përfundojë pa pengesa. Ai ka deklaruar se autorizimet janë dhënë vetëm nga Greqia dhe Qiproja dhe se bëhet fjalë për një projekt europian me prani të fortë franceze.
Megjithatë, kërkimet po rikthehen në një zonë ku punimet ishin ndërprerë në verën e vitit 2024 pranë ishullit Kasos, pikërisht për shkak të tensioneve greko-turke. Nisja e anijes e rikthen projektin në terren, por jo domosdoshmërisht zgjidh dilemat politike dhe juridike që e shoqërojnë.
Përtej gjuhës teknike të kërkimeve nënujore, çështja mbetet një provë force mes pretendimeve të kundërta në Mesdheun lindor. Dhe deri tani, zhurma diplomatike rreth dokumenteve, njoftimeve dhe “autorizimeve” tregon se konflikti i vërtetë nuk është kablloja, por sovraniteti që secila palë thotë se po mbron.