Bashkimi Europian ka dalë me një qëndrim të fortë pas ceremonisë mortore të Ratko Mlladiçit në Beograd, ku ish-komandanti serb i Bosnjës, i dënuar për genocid, krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, u përcoll me nderime ushtarake. Reagimi vjen pasi heshtja dhe ngatërrimi fillestar nga strukturat e Brukselit kishin hapur debat publik për tolerimin e një skene që prek drejtpërdrejt kujtesën e luftërave në Ballkan.
Von der Leyen dhe Costa: pamje tronditëse nga Beogradi
Në një deklaratë të përbashkët të publikuar në platformën X, presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, dhe presidenti i Këshillit Europian, António Costa, thanë se pamjet nga funerali i Ratko Mlladiçit ishin tronditëse.
Ata rikujtuan se Mlladiçi ishte një kriminel lufte i dënuar dhe përgjegjës për genocid, krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Dy drejtuesit e BE-së dënuan edhe praninë e zyrtarëve të lartë serbë në ceremoni, duke e lexuar këtë si glorifikim të një figure të dënuar nga drejtësia ndërkombëtare.
Ceremonia që nxiti reagime të forta
Sipas detajeve të bëra publike, trupi i Mlladiçit, i cili vdiq në Hagë në moshën 84-vjeçare teksa vuante dënimin me burgim të përjetshëm, u transportua drejt Beogradit me avion shtetëror.
Në kryeqytetin serb ai u nderua me gardë nderi nga ushtria dhe struktura të tjera të sigurisë. Arkivoli ishte i mbështjellë me flamurin serb, ndërsa në ceremoni u raportua edhe prania e televizionit shtetëror dhe e Kishës Ortodokse Serbe. Këto elemente e bëjnë të vështirë relativizimin e ngjarjes si një ceremoni thjesht private.
Përplasja pas deklaratës së parë të Komisionit
Një ditë më herët, zëdhënësja kryesore e Komisionit Europian, Paula Pinho, kishte deklaruar në konferencën e përditshme për shtyp se ishte dëgjuar për një funeral me nderime shtetërore, por se kjo nuk kishte ndodhur.
Kjo deklaratë shkaktoi reagime të ashpra. Ministrja e Jashtme e Bosnje-Hercegovinës e cilësoi atë një turp për të gjithë BE-në, duke kujtuar se pesë ministra të qeverisë serbe ishin në rreshtin e parë të ceremonisë, se Mlladiçit iu bënë nderime ushtarake dhe se trupi i tij u transportua me avion të qeverisë serbe.
Sinjal politik për Serbinë dhe procesin me BE-në
Deklarata e përbashkët e Von der Leyen dhe Costës e bën tashmë më të qartë dënimin institucional të BE-së ndaj lartësimit të Mlladiçit. Mesazhi politik është i drejtpërdrejtë: dështimi i Serbisë për t’u përballur me krimet e së shkuarës bie ndesh me standardet që kërkohen për anëtarësim në Bashkimin Europian.
Në këtë klimë, më herët edhe komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, anuloi vizitën e planifikuar në Serbi. Paralelisht, në skenën e brendshme politike serbe, Aleksandar Vuçiç ka kërkuar zgjedhje të parakohshme parlamentare në fund të tetorit. Sipas raportimeve të mediave të huaja, ai po shqyrton një lëvizje politike që do ta çonte nga presidenca në postin e kryeministrit.
Reagimi i vonuar, por i prerë, i dy institucioneve kryesore të BE-së tregon se ceremonia për Mlladiçin nuk u pa thjesht si një episod protokollar, por si një provë politike për raportin e Serbisë me të kaluarën dhe me Europën.
Nëse Beogradi zgjedh të mbajë gjallë simbolet e një historie të dënuar ndërkombëtarisht, atëherë kostoja nuk mbetet vetëm morale, por prek drejtpërdrejt edhe rrugën e tij drejt BE-së.