Zbatimi i plotë i sistemit të ri europian të hyrje-daljeve, i njohur si EES, nuk po ecën me ritmin që ishte parashikuar. Nëntë vende të Bashkimit Europian, përfshirë Francën, Greqinë, Italinë dhe Portugalinë, kanë kërkuar më shumë kohë për ta vënë plotësisht në punë, sidomos në pjesën më të ndjeshme të procesit: mbledhjen e gjurmëve të gishtërinjve dhe të dhënave të tjera biometrike për udhëtarët nga vendet jashtë BE-së.
Shtyrje të reja për një sistem që duhej të ishte funksional
EES ishte planifikuar të hynte plotësisht në fuqi më 6 shtator, pas disa shtyrjeve të mëparshme. Sistemi ishte miratuar nga BE-ja që në vitin 2017, u lançua zyrtarisht në tetor të vitit të kaluar dhe më herët synohej të bëhej plotësisht funksional në prill.
Përveç Francës, Greqisë, Italisë dhe Portugalisë, edhe Gjermania, Malta, Holanda, Zvicra dhe Belgjika kanë kërkuar kohë shtesë. Kjo tregon se vështirësitë nuk lidhen me një pikë të vetme, por me një zbatim që mbetet i pabarabartë në disa nga nyjet më të ngarkuara kufitare të Europës.
Probleme teknike dhe frikë për radhë të gjata
Sipas versionit të autoriteteve europiane, sistemi synon të modernizojë kontrollet kufitare në zonën Shengen. Por në praktikë, zbatimi është përplasur me pengesa teknike dhe me shqetësime serioze për fluksin e pasagjerëve, sidomos në aeroportet turistike.
Disa vende kanë kërkuar një qasje graduale pikërisht për të shmangur bllokimet. Spanja, e cila pati probleme në fazat e para, tani po e zbaton sistemin në mënyrë të plotë. Megjithatë, paralajmërimet për vonesa dhe mbingarkesë nuk janë zhdukur.
Një nga rastet e përmendura nga BE-ja lidhet me aeroporte të vogla, ku brenda një ore mund të mbërrijnë rreth 3 mijë pasagjerë, ndërsa pika kufitare ka vetëm katër kabina për regjistrimin biometrik. Kjo ngre pikëpyetje të forta për gatishmërinë reale të infrastrukturës.
Si funksionon EES dhe kë prek
EES regjistron të dhënat biometrike të udhëtarëve që nuk janë shtetas të BE-së dhe përdoret për të identifikuar personat që e tejkalojnë afatin e lejuar të qëndrimit. Sistemi mbështetet te gjurmët e gishtërinjve dhe imazhet e fytyrës.
Sipas të dhënave të raportuara nga burime të BE-së, sistemi ka regjistruar rreth 200 milionë hyrje dhe rreth 70 mijë persona janë ndaluar të hyjnë në zonën Shengen. Ky numër, sipas të njëjtave burime, është rritur nga rreth 43,700 që ishte në qershor.
Autoritetet europiane pretendojnë se EES ka ndihmuar edhe në zbulimin e personave që përdorin dokumente të falsifikuara, duke krahasuar të dhënat biometrike me pasaporta të ndryshme të përdorura nga i njëjti individ.
Zbatim i pabarabartë në terren dhe kundërshti nga industria
Mbledhja e të dhënave biometrike ka nisur në disa pika, si terminali i Eurostar në Bruksel dhe porti i Antverpës, por jo kudo procesi ka përfunduar. Aeroporti i Frankfurtit dhe Schipholi po i mbledhin tashmë këto të dhëna, ndërsa aeroporte të tjera, sidomos më të vogla, kanë hasur vështirësi për shkak të kapaciteteve të kufizuara.
Sipas burimeve të BE-së, vetëm 12 nga rreth 1,500 pika kufitare kanë ende probleme të konsiderueshme. Megjithatë, edhe një numër i kufizuar pikash problematike mund të krijojë pasoja zinxhir në sezonet me fluks të lartë.
Edhe industria e aviacionit ka ngritur shqetësime. Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror ka kërkuar më herët pezullimin e plotë të sistemit, duke argumentuar se vonesat kanë bërë që pasagjerët të humbin fluturimet lidhëse në vende si Spanja, Italia, Greqia dhe Belgjika. Ryanair ka paralajmëruar po ashtu për radhë të gjata dhe kaos në aeroporte si Malaga dhe Palma.
Një rast i veçantë mbetet porti i Doverit, ku kontrollet kufitare franceze kryhen në territorin britanik përpara udhëtimit drejt Francës. Në këtë pikë, marrja e të dhënave biometrike ende nuk është zbatuar.
Pamja që del nga terreni është larg një kalimi të qetë drejt sistemit të ri. Pavarësisht objektivit për modernizim, disa nga vendet kryesore të BE-së po kërkojnë ende kohë shtesë për të vënë në funksion një mekanizëm që prek drejtpërdrejt miliona udhëtarë.
Për qytetarët nga vendet jashtë BE-së, përfshirë ata që udhëtojnë shpesh drejt zonës Shengen, kjo do të thotë më shumë kontrolle biometrike, por edhe paqartësi praktike atje ku zbatimi vazhdon të mbetet i pjesshëm.