Objektivi politik për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian deri në vitin 2030 nuk duket i mbyllur, por rruga po bëhet më e ashpër dhe më e kontrolluar. Paketa e re e Komisionit Europian për një union më të madh sinjalizon një proces me kushte më të forta, hapa të kthyeshëm dhe mbikëqyrje që nuk mbaron me hyrjen formale në BE.
Paketa e re e zgjerimit ndryshon logjikën e procesit
Komisioni Europian ka paraqitur një qasje të re për zgjerimin, ku anëtarësimi i vendeve të Ballkanit Perëndimor pritet të jetë i shkallëzuar. Në thelb, bëhet fjalë për një integrim gradual, ku përfitimet dhe avancimi lidhen drejtpërdrejt me nivelin e përmbushjes së kushteve.
Ky ndryshim e bën procesin më pak linear se sa është paraqitur shpesh në diskursin politik. Në vend të një rruge të drejtë drejt anëtarësimit, vendet kandidate përballen me një mekanizëm ku ecja përpara mund të ngadalësohet ose edhe të kthehet pas.
Ekspertët: 2030 mbetet i mundur, por jo pa kosto politike dhe institucionale
Akademikja dhe ekspertja e integrimit Migena Leskoviku e sheh qasjen e re si më të rreptë edhe për Shqipërinë. Sipas saj, parashikohet një integrim i kushtëzuar dhe i kthyeshëm, i mbështetur mbi udhërrëfyes indikativë dhe hartëzim të sektorëve strategjikë, në varësi të kritereve që duhet të përmbushen.
Për objektivin të cilin qeveria e ka artikuluar për anëtarësimin në vitin 2030, vlerësimi i saj është se rruga bëhet më e vështirë, por jo e pamundur. Sipas këtij leximi, performanca e secilit vend do të varet nga merita dhe rezultatet konkrete, jo thjesht nga kalendari politik.
Monitorim edhe pas hyrjes në BE, me sanksione në tryezë
Një nga sinjalet më të forta të paketës së re është se kontrolli nuk do të mbarojë me pranimin në Union. Vendet e reja pritet të mbeten nën mbikëqyrje edhe pas anëtarësimit, për të verifikuar nëse angazhimet e marra gjatë negociatave vazhdojnë të zbatohen.
Në rast të mospërmbushjes, parashikohen masa ndëshkuese që shkojnë nga sanksionet financiare deri te kufizimi i së drejtës së votës për çështje të rëndësishme. Mesazhi politik i Brukselit duket i qartë: BE nuk kërkon të përsërisë precedentë problematikë me vende anëtare që më pas sfidojnë standardet demokratike dhe shtetin e së drejtës.
Debati kalon te vendimmarrja në BE dhe samiti i tetorit
Paketa e re synon gjithashtu të prekë mënyrën si merret vendimi për zgjerimin, duke propozuar zëvendësimin e unanimitetit me shumicë të cilësuar. Nëse kjo shtyhet përpara, do të ishte një ndryshim me peshë politike për gjithë procesin e pranimit të anëtarëve të rinj.
Diskutimet pritet të vijojnë në mbledhjen e Këshillit Europian më 15 dhe 16 tetor, ku zgjerimi me Ballkanin Perëndimor mbetet një nga temat që do të testohet jo vetëm në nivel teknik, por edhe në vullnetin real politik të vendeve anëtare.
Për Shqipërinë, kjo do të thotë se retorika optimiste për afate të shpejta nuk mjafton. Me rregulla më të forta dhe kontroll më të gjatë, prova kryesore mbetet te institucionet, standardet demokratike dhe aftësia për të mos e kthyer integrimin europian në slogan të brendshëm politik.