Mali i Zi mund të jetë vendi i radhës nga rajoni që i afrohet më shumë hyrjes në Bashkimin Evropian, por afatet që po qarkullojnë nga Brukseli nuk janë ende një biletë e prerë. Sipas një plani paraprak të Komisionit Evropian, Podgorica mund t’i mbyllë negociatat deri në fund të dhjetorit 2026 dhe të nënshkruajë marrëveshjen e anëtarësimit në qershor 2027, nëse kalon pa pengesa filtrat politikë dhe teknikë të BE-së.
Një kalendar optimist nga Brukseli
Udhërrëfyesi që Komisioni Evropian pritet të publikojë më 4 nëntor për katër vendet që kanë ecur më shumë drejt anëtarësimit – Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë – vendos për Podgoricën një afat ambicioz.
Sipas dokumentit të siguruar nga Radio Evropa e Lirë, Mali i Zi pritet të mbyllë kapitujt e mbetur të negociatave gjatë dy konferencave ndërqeveritare, në nëntor dhe dhjetor të këtij viti. Më pas, në pranverën e vitit 2027 do të përfundohej hartimi i marrëveshjes së anëtarësimit, ndërsa nënshkrimi mund të ndodhte deri në verë, me qershorin si afatin më të përmendur.
Deri tani, Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 21 nga 33 kapitujt e negociatave dhe të paktën edhe një tjetër pritet të mbyllet brenda kësaj jave.
Komisioni vetë tërhiqet: afatet nuk janë përfundimtare
Edhe vetë Komisioni Evropian e bën të qartë se këto data nuk duhet të lexohen si vendim i marrë. Sipas versionit zyrtar, përparimi do të varet nga ritmi me të cilin Mali i Zi përmbush kushtet për anëtarësim.
Po ashtu, Brukseli sqaron se plani nuk garanton as përfundimin e negociatave dhe as nënshkrimin e marrëveshjes brenda këtyre afateve. Vendimmarrja nuk kalon vetëm nga Komisioni, por edhe nga Këshilli i BE-së dhe Parlamenti Evropian, çka e bën procesin politikisht më të ndërlikuar se sa sugjeron kalendari fillestar.
Cilat kapituj pritet të mbyllen deri në fund të vitit
Sipas udhërrëfyesit, në konferencën e nëntorit pritet të mbyllen përkohësisht pesë kapituj: energjia, politika e transportit, siguria ushqimore me politikat veterinare e fitosanitare, tatimet dhe lëvizja e lirë e mallrave.
Në dhjetor parashikohet faza më e ndjeshme, me mbylljen e kapitujve të mbetur, përfshirë shërbimet financiare, politikën rajonale dhe koordinimin e fondeve strukturore, mjedisin dhe ndryshimet klimatike, politikën e jashtme, sigurinë dhe mbrojtjen, si edhe dispozitat financiare e buxhetore.
Po aq vendimtare mbeten kapitujt 23 dhe 24, që lidhen me sundimin e ligjit, drejtësinë dhe të drejtat themelore. Këta janë ndër kapitujt kyç të procesit, hapen të parët dhe mbyllen të fundit, pikërisht sepse peshojnë në ritmin e gjithë negociatave. Sipas paketës së zgjerimit që Komisioni pritet të publikojë të mërkurën, Mali i Zi ka shënuar përparim në reformat për të drejtat themelore dhe ka përmbushur kriteret përmbyllëse për këta dy kapituj.
Nënshkrimi në 2027 nuk do të thotë hyrje automatike
Edhe nëse marrëveshja nënshkruhet në qershor 2027, rruga nuk mbaron aty. Teksti duhet të harmonizohet dhe të miratohet nga të gjitha vendet anëtare të BE-së dhe nga Mali i Zi, si edhe të përkthehet në të gjitha gjuhët zyrtare të unionit dhe në malazezisht.
Përpara nënshkrimit dhe pas tij, duhen edhe disa hallka të tjera: përkthimi dhe rishikimi i legjislacionit themelor të BE-së, opinion pozitiv nga Komisioni Evropian, pëlqimi i Parlamentit Evropian dhe vendimi i Këshillit të BE-së për pranimin e Malit të Zi.
Marrëveshja parashikohet të jetë pjesë e një gjenerate të re dokumentesh me mekanizma më të rreptë mbrojtës. Kjo do të thotë se BE-ja synon ta monitorojë Malin e Zi deri në ditën e anëtarësimit, me raporte dy herë në vit. Nëse konstatohet prapakthim dhe masat korrigjuese nuk funksionojnë, anëtarësimi mund të shtyhet si masë e fundit.
Objektivi politik i Podgoricës
Qeveria e Malit të Zi e ka shpallur si synim që vendi të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian deri në vitin 2028.
Megjithatë, siç ka treguar edhe përvoja e vendeve të tjera, përfshirë Kroacinë, nënshkrimi i marrëveshjes dhe hyrja faktike në BE janë dy etapa të ndryshme, të ndara nga ratifikime dhe kontroll politik në çdo kryeqytet të unionit.
Për momentin, sinjali nga Brukseli është pozitiv për Malin e Zi, por jo përfundimtar. Pas afateve optimiste fshihet një proces ku çdo kapitull, çdo miratim institucional dhe çdo ratifikim mund të kthehen në pengesë reale.
Për vendet e rajonit, mes tyre edhe Shqipëria, mesazhi mbetet i njëjtë: kalendari i zgjerimit lëviz, por vendimet finale vazhdojnë të varen nga vullneti politik i BE-së po aq sa nga reformat në terren.