Përplasja mes Benjamin Netanyahu dhe Donald Trump për çështjen e avionëve F-35 ndaj Turqisë po nxjerr në sipërfaqe një tension të ri mes dy aleatëve. Sipas deklaratave publike të kryeministrit izraelit, një shitje e tillë do të cenonte balancat ushtarake në rajon, ndërsa nga ana tjetër Trump ka lënë të hapur mundësinë e rikthimit të Ankarasë në diskutim për programin.
Netanyahu kundër rishikimit të ndalimit
Në një intervistë për CNN, Netanyahu kundërshtoi hapur mundësinë që administrata amerikane t’i shesë Turqisë avionë luftarakë F-35. Sipas tij, një vendim i tillë do të kishte pasoja serioze për sigurinë rajonale dhe do të prishte ekuilibrin ushtarak në Lindjen e Mesme.
Kryeministri izraelit tha se ia ka shprehur personalisht shqetësimin presidentit amerikan dhe i ka kërkuar të mos e miratojë këtë lëvizje. Në versionin e tij, pajisja e Turqisë me avionët më të avancuar amerikanë do të rriste rrezikun për rajonin, jo stabilitetin.
Akuza të forta ndaj Erdoganit dhe Ankarasë
Netanyahu e lidhi kundërshtimin e tij edhe me raportin e vështirësuar mes Izraelit dhe Turqisë. Ai e përshkroi presidentin turk Recep Tayyip Erdogan si jo një aleat shembullor i SHBA-së dhe pretendoi se Ankaraja përbën kërcënim të drejtpërdrejtë për Izraelin.
Deklaratat e tij vijnë pasi marrëdhëniet mes dy vendeve janë përkeqësuar edhe më tej. Javën e kaluar, sipas raportimeve të cituara në materialin burimor, ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan e quajti Izraelin një barrë për njerëzimin, ndërsa pala izraelite e denoncoi këtë si nxitje të gjenocidit.
Trump lë derën hapur për Turqinë
Nga ana tjetër, Trump ka sinjalizuar se administrata e tij po shqyrton mundësinë e rishikimit të ndalimit të vendosur më herët për përjashtimin e Turqisë nga programi F-35. Presidenti amerikan, që ndodhet në Turqi në kuadër të samitit të NATO-s, e ka përshkruar Ankaranë si një aleate të jashtëzakonshme të SHBA-së.
Trump dhe Erdogan zhvilluan edhe një takim dypalësh në Ankara, ku, sipas informacionit zyrtar të përfshirë në materialin burimor, u diskutuan marrëdhëniet mes dy vendeve dhe çështjet e sigurisë. Kjo e bën edhe më të qartë se debati për F-35 nuk është thjesht teknik, por lidhet drejtpërdrejt me peshën gjeopolitike të Turqisë në rajon.
Mospajtime pa prishur aleancën
Pavarësisht këtij dallimi të hapur, Netanyahu u përpoq të mos e paraqesë si një përçarje frontale me Trump. Ai tha se presidenti amerikan vepron sipas asaj që e konsideron interes të SHBA-së, ndërsa vetë sipas interesit të Izraelit, duke shtuar se në shumicën e rasteve këto interesa përputhen.
Në të njëjtën intervistë, Netanyahu komentoi edhe marrëveshjen e fundit të armëpushimit mes SHBA-së dhe Iranit. Edhe pse nuk e sulmoi drejtpërdrejt administratën amerikane, ai la të kuptohet se ka dyshime nëse negociatat mund ta ndalin realisht programin bërthamor iranian.
Dhuna e kolonëve dhe kundërshtitë me raportet në terren
Netanyahu foli edhe për rritjen e dhunës së kolonëve izraelitë në Bregun Perëndimor, duke i minimizuar autorët si një grup i vogël delinkuentësh të mitur. Sipas tij, policia dhe ushtria po veprojnë, ndërsa gjykatat po tregohen të buta ndaj të dënuarve për akte dhune.
Por ky qëndrim bie ndesh me raportet e organizatave ndërkombëtare dhe grupeve izraelite të të drejtave të njeriut, të cilat flasin për një rritje të ndjeshme të incidenteve në muajt e fundit. Sipas organizatës izraelite Yesh Din, vetëm në një periudhë njëmujore janë regjistruar 305 raste, përfshirë sulme ndaj civilëve palestinezë, dëmtime pronash dhe konfiskime tokash.
Përplasja për F-35 tregon se edhe brenda boshtit SHBA-Izrael ka mospajtime të prekshme kur bëhet fjalë për Turqinë dhe balancat ushtarake në Lindjen e Mesme.
Nëse Uashingtoni do të ecë realisht drejt një rishikimi të vendimit për Ankaranë, mbetet për t’u parë. Por për momentin, sinjalet publike tregojnë se Netanyahu po përpiqet ta frenojë këtë skenar që në fazën politike.