Parlamenti i Hungarisë ka miratuar një amendament kushtetues që vendos kufi maksimal prej tetë vitesh për mandatin e kryeministrit, një lëvizje me pasoja të drejtpërdrejta politike për Viktor Orbánin. Sipas tekstit të miratuar, kufizimi parashikohet të zbatohet edhe në mënyrë retroaktive, pikërisht aty ku nis edhe debati më i fortë ligjor dhe politik.
135 vota pro, por debati nuk mbyllet me numrat
Amendamenti kaloi në parlament me 135 vota pro dhe 50 kundër. Në letër, vendimi kufizon qëndrimin në postin e kryeministrit në jo më shumë se tetë vjet.
Por pesha reale e kësaj nisme lidhet me faktin se dispozita parashikon zbatim retroaktiv. Nëse hyn në fuqi pa pengesa të tjera, Orbán, që ka shërbyer gjithsej 20 vjet si kryeministër, nuk do të mund të kandidojë më për këtë post.
Qeveria e paraqet si reformë demokratike
Sipas propozuesit të amendamentit, deputetit Márton Melléthei-Barna, nisma përbën një hap të rëndësishëm për rindërtimin demokratik të vendit dhe forcimin e shtetit ligjor.
Edhe qeveria e kryeministrit aktual Péter Magyar, e cila ka shumicën prej dy të tretash në parlament, e ka futur këtë lëvizje në paketën e reformave kushtetuese të premtuara gjatë fushatës, në kuadër të asaj që e quan “ndryshim regjimi”.
Pika më e ndjeshme: a mund të vlejë retroaktivisht?
Pikërisht këtu përqendrohen kundërshtitë kryesore. Kritikët argumentojnë se zbatimi retroaktiv mund të përballet me sfida ligjore dhe se mbetet e paqartë nëse kufizimi mund të prekë mandatet e kryera para miratimit të amendamentit.
Kjo do të thotë se, edhe pse shumica parlamentare e ka dhënë votën, beteja për interpretimin dhe zbatimin e masës mund të mos ketë përfunduar.
Ligji shkon te presidenti, ndërsa paketa prek edhe institucionet e ngritura në erën Orbán
Projektligji i kalon tani për dekretim presidentit hungarez Tamás Sulyok. Sipas procedurës, nëse ai vendos ta kthejë për rishqyrtim, parlamenti mund ta miratojë sërish me votim.
Amendamenti nuk ndalet vetëm te kufizimi i mandateve. Ai parashikon edhe shfuqizimin e Zyrës së Mbrojtjes Sovrane, një strukturë e kritikuar nga Komisioni Evropian si në kundërshtim me ligjin e Bashkimit Evropian, si dhe i jep qeverisë kompetenca për shpërbërjen e fondacioneve të besimit publik të krijuara gjatë qeverisjes së Orbánit.
Për momentin, vendimi i parlamentit shihet si një goditje politike ndaj mundësisë së rikthimit të Orbánit, por efekti përfundimtar do të varet nga filtrat institucionalë dhe nga interpretimi ligjor i pjesës retroaktive.
Në një klimë të ngarkuar politike, pyetja nuk është vetëm sa mandate duhet të ketë një kryeministër, por edhe deri ku mund të shkojë shumica e radhës për të rishkruar rregullat e lojës.