Në Teheran po zhvillohet një përplasje e fortë për drejtimin që duhet të marrë Irani përballë SHBA-së dhe Izraelit. Në thelb, debati nuk ka të bëjë vetëm me fundin e luftës, por me mënyrën se si regjimi kërkon të mbijetojë nën presion ushtarak, ekonomik dhe politik.
Dy kampe, dy strategji për daljen nga kriza
Në njërën anë qëndron kampi pragmatist dhe teknikokrat, ku përfshihen presidenti Masoud Pezeshkian, kryetari i Parlamentit Mohammad Bagher Ghalibaf dhe ministri i Jashtëm Abbas Araghchi. Ky grup mbështet një marrëveshje përfundimtare me Uashingtonin, me argumentin se ekonomia iraniane është goditur rëndë dhe se kostoja e vazhdimit të përballjes po bëhet gjithnjë e më e lartë.
Sipas këtij krahu, një marrëveshje do t’i jepte Iranit hapësirë për të zbutur krizën ekonomike, për të ulur izolimin ndërkombëtar dhe për të ruajtur stabilitetin e sistemit. Pezeshkian e ka thënë publikisht se lufta duhet të marrë fund në një moment dhe se një marrëveshje tani do të ishte më e favorshme, sa kohë që Irani ende e sheh veten në pozitë force.
Vija e ashpër refuzon kompromisin me SHBA-në
Përballë tyre qëndrojnë konservatorët e vijës së ashpër, të cilët e kundërshtojnë çdo marrëveshje që, sipas tyre, do ta linte vendin të ekspozuar ndaj Uashingtonit. Për këtë kamp, SHBA mbetet një aktor i pabesueshëm dhe përvoja e kaluar përdoret si provë kundër diplomacisë.
Ata rikthejnë në vëmendje marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, e cila u nënshkrua gjatë administratës Obama dhe më pas u braktis nga Donald Trump. Për hardlinerët, ky precedent mjafton për të argumentuar se koncesionet nuk sjellin garanci reale dhe se Irani duhet të vazhdojë rezistencën duke llogaritur se koha mund të konsumojë presionin amerikan.
Kriza ekonomike po përdoret edhe si armë në luftën e brendshme
Përplasja nuk po zhvillohet vetëm rreth politikës së jashtme. Konservatorët kanë akuzuar zyrtarë të qeverisë se po e paraqesin krizën ekonomike më të rëndë nga sa është, me synimin për të krijuar presion publik në favor të një marrëveshjeje me SHBA-në.
Akuza të tilla tregojnë se debati ka kaluar kufijtë e një diskutimi strategjik dhe është kthyer në një betejë për kontrollin e narrativës dhe të kursit të ardhshëm politik të Republikës Islamike. Në këtë sfond, çdo argument për luftën ose paqen lexohet edhe si përpjekje për të fituar terren brenda sistemit.
Trump dhe paqartësia që forcon kampin kundër negociatave
Sipas analizës së ekspertëve të cituar nga CNN, mesazhet e paqëndrueshme të Donald Trumpit po i japin oksigjen kampit që refuzon diplomacinë. Kur nga Uashingtoni vijnë sinjale të përziera, herë për marrëveshje e herë për kërcënime, rritet mosbesimi se negociatat mund të përdoren vetëm për të fituar kohë.
Ky perceptim, sipas analizës, po e bën kompromisin edhe më të vështirë. Frika në Teheran është se një proces negociues mund të shërbejë si mbulesë për një përshkallëzim të ri ushtarak, çka i shtyn hardlinerët të paraqesin diplomacinë si rrezik, jo si dalje nga kriza.
Vendimi final mbetet pezull te udhëheqja supreme
Në qendër të kësaj përplasjeje qëndron lideri suprem Mojtaba Khamenei, i cili deri tani nuk ka marrë publikisht një pozicion të qartë për negociatat. Sipas analizës, kjo heshtje mund të jetë e llogaritur, pasi një rreshtim i hapur me njërin kamp mund t’i kushtojë në autoritet dhe legjitimitet brenda sistemit.
Kjo do të thotë se fundi i luftës mund të mos vendoset vetëm nga tavolina e negociatave mes Uashingtonit dhe Teheranit. Po aq vendimtare duket beteja e brendshme për pushtet, ku secili kamp po përpiqet ta paraqesë rrugën e vet si të vetmen zgjidhje për mbijetesën e regjimit.
Nëse kampi pragmatist arrin të bindë udhëheqjen se një marrëveshje është rruga më e sigurt për të mbajtur në këmbë ekonominë dhe sistemin politik, mund të hapet rruga për ulje tensioni.
Nëse dominon vija e ashpër, Irani mund të hyjë në një përballje më të gjatë, duke vënë bast se koha dhe kostoja do të rëndojnë më shumë mbi kundërshtarin sesa mbi vetë regjimin.