Një çerek shekulli pas sulmeve të 11 Shtatorit, një analizë arrin në një përfundim të fortë: Al-Qaeda e ndërtuar nga Osama bin Laden nuk funksionon më si organizatë qendrore me peshën, koordinimin dhe kapacitetin që kishte dikur. Vlerësimi nuk e minimizon rrezikun e terrorizmit, por vë në dyshim përdorimin e vazhdueshëm të së njëjtës etiketë për realitete që kanë ndryshuar rrënjësisht.
Teza kryesore: fundi i një strukture, jo fundi i kërcënimit
Sipas analizës, zyrtarët amerikanë duhet ta pranojnë hapur se organizata e Bin Ladenit nuk ekziston më në formën e saj të mëparshme, në vend që të trajtohet ende si një rrjet global i unifikuar.
Në të njëjtën kohë, vlerësimi bën dallimin mes rënies së Al-Qaeda-s qendrore dhe vazhdimit të rrezikut xhihadist. Grupe të armatosura mbeten aktive në Lindjen e Mesme, Afrikë dhe Azi, ndërsa zhvillimet e reja gjeopolitike mund të ushqejnë valë të reja radikalizimi dhe dhune.
Kosto e luftës dhe një objektiv i arritur pjesërisht
Pas 11 Shtatorit, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre hynë në një seri luftërash dhe operacionesh sigurie me kosto të lartë njerëzore. Mbi 15 mijë ushtarakë dhe kontraktorë amerikanë humbën jetën në luftime, ndërsa rreth 1.8 milionë u përballën me pasoja të rënda shëndetësore.
Analiza argumenton se, edhe pse Uashingtoni dhe aleatët e tij e humbën luftën në Afganistan, një objektiv tjetër u arrit: goditja deri në shpërbërje e Al-Qaeda-s së Bin Ladenit. Ky është një bilanc i ndërlikuar, larg triumfalizmit që shpesh shoqëron versionet zyrtare për "luftën kundër terrorit".
Si u dobësua Al-Qaeda
Sipas analizës, rënia e organizatës nuk erdhi nga një faktor i vetëm. Vrasja e Osama bin Ladenit në Abbottabad në maj 2011 goditi kohezionin e rrjetit, por dokumentet e sekuestruara treguan edhe diçka tjetër: ai nuk e kontrollonte prej kohësh drejtpërdrejt të gjithë veprimtarinë e organizatës.
Fushata amerikane me dronë në Afganistan, Pakistan, Somali dhe Jemen dëmtoi strukturën drejtuese dhe eliminoi militantë të përfshirë në plane kundër SHBA-së. Megjithatë, analiza thekson se këto operacione prodhuan edhe efekte të kundërta, pasi u shfrytëzuan nga propaganda xhihadiste për rekrutim dhe nxitje të ndjenjave antiamerikane.
Një rol më i qëndrueshëm, sipas këtij vlerësimi, luajtën bashkëpunimi i inteligjencës mes vendeve, lufta kundër financimit të terrorizmit, përdorimi i sistemeve biometrike dhe shkëmbimi i informacionit mes shërbimeve të sigurisë.
Goditja nga brenda dhe përplasja me ISIS-in
Analiza vëren se Al-Qaeda dëmtoi edhe vetveten. Sulmet me viktima mes civilëve myslimanë minuan mbështetjen në komunitetet që organizata pretendonte se përfaqësonte. Të dhënat e cituara tregojnë rënie të ndjeshme të mbështetjes për Bin Ladenin në vende si Indonezia, Jordania, territoret palestineze dhe Pakistani.
Një tjetër goditje vendimtare erdhi nga ndarja me ISIS-in. Grupi që doli nga dega irakiane e Al-Qaeda-s u kthye në rival të drejtpërdrejtë dhe tërhoqi një pjesë të madhe të rekrutimit ndërkombëtar. Edhe pse ISIS më pas humbi territoret dhe kalifatin e shpallur, dëmi për Al-Qaeda-n ishte bërë tashmë: ajo kishte humbur terren, ndikim dhe qendër graviteti.
Çfarë ka mbetur sot
Pas vrasjes së Ayman al-Zawahirit në vitin 2022, dobësimi i organizatës qendrore u bë edhe më i dukshëm. Emri që lidhet me drejtimin e Al-Qaeda-s sot është Said al-Adel, për të cilin besohet se ndodhet në Iran, por pa një shpallje publike si lider dhe me hapësirë të kufizuar veprimi.
Pikërisht këtu qëndron edhe pyetja kryesore e analizës: nëse figura që përmendet si udhëheqës nuk drejton dot një strukturë funksionale, sa reale është ende Al-Qaeda si organizatë? Përfundimi është se ajo mund të përpiqet të riorganizohet, por rrjeti që projektoi dhe kreu 11 Shtatorin nuk ekziston më.
Kjo nuk nënkupton fundin e terrorizmit. Grupet xhihadiste mbeten aktive dhe, në disa raste, vijojnë të kërcënojnë shtete dhe rajone të tëra.
Por 25 vite pas 11 Shtatorit, analiza ngul këmbë se barazimi i çdo kërcënimi të ri me Al-Qaeda-n e Bin Ladenit më shumë mjegullon tablonë sesa e sqaron atë. Përballja me rreziqet aktuale kërkon të shihet realiteti siç është, jo siç ka mbetur në gjuhën e vjetër të "luftës kundër terrorit".