Presioni ndaj qeverisë britanike është rritur pasi më shumë se 130 ekspertë ligjorë, mes tyre 18 Këshilltarë të Mbretit, kanë vënë në pikëpyetje nëse masat e deritanishme ndaj Izraelit përputhen realisht me detyrimet që rrjedhin nga e drejta ndërkombëtare. Në thelb të kritikës është pretendimi se Londra ka ndërmarrë hapa të kufizuar, ndërsa kërkesat ligjore, sipas nënshkruesve, shkojnë më tej.
Letër e drejtpërdrejtë ndaj kryeministrit britanik
Në letrën drejtuar kryeministrit, juristët argumentojnë se masat e fundit të Mbretërisë së Bashkuar janë një hap i nevojshëm, por mbeten shumë poshtë asaj që, sipas tyre, kërkohet nga vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për pushtimin izraelit të territoreve palestineze.
Mes nënshkruesve përmenden avokatët Michael Mansfield KC dhe Imran Khan KC, si edhe ish-gjyqtari i apelit Alan Moses. Qëndrimi i tyre e zhvendos debatin nga simbolika politike te përgjegjësia konkrete shtetërore.
Kërkohet zgjerim i sanksioneve dhe embargo e plotë armësh
Një nga kërkesat kryesore është vendosja e një embargoje të plotë të armëve ndaj Izraelit. Nënshkruesit i referohen nenit 6(3) të Traktatit të Tregtisë së Armëve, i cili ndalon transferimin e armëve kur një shtet ka dijeni se ato mund të përdoren për kryerjen e krimeve të caktuara ndërkombëtare.
Ekspertët kërkojnë gjithashtu që sanksionet të mos kufizohen vetëm te mallrat e prodhuara në vendbanimet izraelite. Sipas tyre, masat duhet të shtrihen edhe mbi aktivitete ekonomike dhe institucione që mund të kontribuojnë në vazhdimin e pushtimit.
Në fokus edhe sigurimet, kontabiliteti dhe infrastruktura dixhitale
Letra kërkon zgjerim të sanksioneve britanike edhe në sektorë të tjerë, përfshirë sigurimet, shërbimet e kontabilitetit dhe infrastrukturën dixhitale. Kjo tregon se autorët e letrës e shohin mbështetjen për pushtimin jo vetëm si çështje ushtarake, por edhe si zinxhir ekonomik e institucional më i gjerë.
Po ashtu, ata kërkojnë që qeveria britanike të konfirmojë publikisht se institucionet publike, fondet e pensioneve dhe fondi sovran i vendit nuk kanë investime në vendbanimet izraelite.
Krahasimi me Rusinë dhe pesha e opinionit të GJND-së
Juristët mbështeten edhe te opinioni këshillimor i vitit 2024 i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, ku u arrit në përfundimin se prania dhe politika e Izraelit në territoret palestineze të pushtuara janë të paligjshme dhe se pushtimi duhet të përfundojë sa më shpejt.
Gjykata ka deklaruar gjithashtu se shtetet e tjera kanë detyrimin të mos e njohin si të ligjshme këtë situatë dhe të mos japin ndihmë ose mbështetje për ruajtjen e saj. Mbi këtë bazë, ekspertët britanikë argumentojnë se ndalimi i importeve nga vendbanimet izraelite nuk mjafton.
Në letër ngrihet edhe një krahasim i drejtpërdrejtë me masat e vendosura ndaj Rusisë për pushtimin e Ukrainës, duke theksuar se atje sanksionet kanë goditur një gamë shumë më të gjerë strukturash ekonomike që mbështesin veprime të konsideruara të paligjshme.
Debati në Britani po kalon përtej çështjes së vendbanimeve
Ralph Wilde, profesor i së drejtës ndërkombëtare në University College London dhe një prej hartuesve të letrës, e ka cilësuar njohjen nga Mbretëria e Bashkuar të paligjshmërisë së pushtimit si një ndryshim të rëndësishëm në politikën britanike.
Megjithatë, argumenti qendror i letrës është se vëmendja nuk duhet të kufizohet vetëm te vendbanimet dhe kolonët, por te e gjithë struktura e marrëdhënieve ekonomike dhe institucionale që, sipas nënshkruesve, mund të ndihmojë në ruajtjen e situatës aktuale.
Letra e mbi 130 juristëve e vendos qeverinë britanike përballë një pyetjeje politike dhe ligjore njëherësh: nëse Londra e pranon paligjshmërinë e pushtimit, atëherë sa larg është e gatshme të shkojë në masa konkrete.
Pikërisht aty po përqendrohet tani përplasja: jo më te deklaratat, por te kufijtë realë të sanksioneve dhe te përgjegjësia që buron nga vetë standardet ndërkombëtare që Britania pretendon se mbron.