Komisioni Europian ka publikuar më 4 nëntor progres-raportin për Shqipërinë për vitin 2026, duke kombinuar një vlerësim pozitiv për ritmin e negociatave me kritika të forta për mënyrën si funksionojnë institucionet në vend. Dokumenti flet për Kuvend me mbikëqyrje të dobësuar ndaj qeverisë, përpjekje për ndikim mbi drejtësinë, probleme të vazhdueshme me korrupsionin dhe një mjedis mediatik që mbetet i cenueshëm.
Brukseli njeh progres në negociata, por jo pa kushte
Sipas raportit, Shqipëria ka përmbushur kriteret e ndërmjetme në grupin e kapitujve që lidhen me çështjet themelore, përfshirë drejtësinë, të drejtat themelore dhe funksionimin e institucioneve demokratike.
Komisioni vlerëson se autoritetet shqiptare e kanë ruajtur integrimin në BE si prioritet strategjik dhe se synimi mbetet mbyllja e kapitujve të negociatave deri në fund të vitit 2027. Megjithatë, në dokument theksohet se ruajtja e këtij ritmi kërkon reforma të shpejta dhe cilësore, çka lë të kuptohet se kalendari politik i shpallur nga qeveria nuk mjafton pa rezultate të matshme.
Kritika të drejtpërdrejta për Kuvendin dhe reformën zgjedhore
Një nga pjesët më kritike të raportit lidhet me funksionimin e Kuvendit. Komisioni Europian vëren se mungesa e dialogut real politik, përplasjet mes shumicës dhe opozitës, si edhe konsultimet e dobëta publike, kanë kufizuar efektivitetin e Parlamentit.
Në të njëjtën linjë, raporti nënvizon se disa vendime të Gjykatës Kushtetuese nuk janë zbatuar nga Kuvendi. Po ashtu përmenden paraqitja e shpeshtë e nismave nga Këshilli i Ministrave, refuzimi sistematik i kërkesave të opozitës për komisione hetimore dhe politizimi i emërimeve në organet kushtetuese dhe institucionet e pavarura, të gjitha të para nga Brukseli si faktorë që kanë dobësuar kontrollin parlamentar mbi qeverinë.
Komisioni kërkon edhe një reformë gjithëpërfshirëse zgjedhore para zgjedhjeve vendore të vitit 2027, duke theksuar se disa rekomandime të kahershme të OSBE/ODIHR dhe Komisionit të Venecias mbeten ende të patrajtuara.
Drejtësia dhe SPAK: vlerësim për rezultate, alarm për ndërhyrje politike
Për sistemin e drejtësisë, raporti evidenton vijimin e reformës së vitit 2016 dhe mbylljen e plotë të procesit të vettingut për gjyqtarët dhe prokurorët pas fazës së ankimit. Ky zhvillim vlerësohet si një element që forcon pavarësinë, llogaridhënien dhe integritetin në sistem.
Por paralelisht, Komisioni ngre shqetësim të qartë për përpjekje të zyrtarëve publikë dhe politikanëve për të ushtruar ndikim të papërshtatshëm mbi sistemin gjyqësor, përfshirë edhe SPAK-un. Në raport përmenden gjithashtu sulme personale ndaj magjistratëve gjatë periudhës së monitoruar.
SPAK vlerësohet për pavarësi dhe rezultate pozitive në luftën kundër korrupsionit të nivelit të lartë. Megjithatë, dokumenti kujdeset të mos e paraqesë këtë si histori të mbyllur: sipas Komisionit, ndikimi real i masave kundër korrupsionit mbetet ende për t’u provuar, ndërsa kërkohet forcim i hetimeve, ndjekjeve penale, gjykimeve dhe më shumë vendime të formës së prerë, veçanërisht në çështjet e profilit të lartë.
Protestat, media dhe administrata nën lupën e raportit
Raporti ndalet edhe te vala e protestave qytetare të nisura në maj 2026 dhe te protestat studentore të tetorit. Sipas vlerësimit të Komisionit, bëhet fjalë për mobilizimin më të madh qytetar në Shqipëri që prej tranzicionit demokratik, me dhjetëra mijëra pjesëmarrës në kulmin e protestës. Dokumenti evidenton edhe incidentet e dhunshme mes protestuesve dhe Policisë së Shtetit, ndërsa nënvizon se deri tani nuk ka pasur dialog.
Për lirinë e medias, kritikat janë të forta. Komisioni vlerëson se Shqipëria ka garanci ligjore të pamjaftueshme për lirinë e shprehjes dhe se mjedisi ku punojnë mediat duhet të përmirësohet që ato të veprojnë lirshëm, të pavarura dhe profesionalisht. Në raport përmenden ndikimi i grupeve të biznesit me lidhje politike, mungesa e transparencës së financimeve, përqendrimi i lartë i pronësisë, si edhe frikësimi, fushatat denigruese, paditë SLAPP dhe pasiguria në punë për gazetarët.
Në administratën publike, Shqipëria vlerësohet mesatarisht e përgatitur, por Komisioni kritikon faktin që qeveria ka vijuar rishikimet e buxhetit me akte normative, pa mbikëqyrje parlamentare. Po ashtu, sipas raportit, konsultimet publike nuk janë zhvilluar rregullisht dhe në mënyrë efikase.
Të drejtat themelore, prona dhe fondet e Planit të Rritjes
Sa u takon të drejtave themelore, raporti evidenton mangësi në kushtet e burgjeve, në ushtrimin efektiv të së drejtës së pronës dhe në mbrojtjen e të drejtave të pakicave. Komisioni kërkon përmirësim të reformës së burgjeve, përfundimin e regjistrimit fillestar të tokës, digjitalizimin e titujve të pronësisë dhe hartave kadastrale, si edhe përshpejtimin e kompensimit për pronat e konfiskuara gjatë regjimit komunist.
Në pjesën financiare, dokumenti konstaton se Shqipëria ka përmbushur 33 nga 66 hapat që duhej të realizoheshin deri në dhjetor 2025 në kuadër të Planit të Rritjes së Bashkimit Europian. Sipas raportit, është shënuar përparim edhe në shumicën e hapave të tjerë. Në dispozicion të vendit, përmes Instrumentit për Reforma dhe Rritje, janë mbi 920 milionë euro në grante dhe kredi.
Në thelb, raporti i Komisionit Europian jep një mesazh të dyfishtë për Shqipërinë: procesi i integrimit po ecën, por cilësia e demokracisë, pavarësia e institucioneve dhe standardet e shtetit të së drejtës mbeten pika ku Brukseli sheh ende probleme serioze.
Pikërisht këto pjesë të raportit e bëjnë të vështirë leximin triumfalist të bilancit të vitit 2026, pavarësisht vlerësimeve për disa reforma dhe për punën e SPAK.