Ilir Meta ka dalë me një mesazh nga paraburgimi mbi Reformën Zgjedhore, duke vënë në shënjestër ndryshimet kushtetuese të vitit 2008 dhe modelin politik që, sipas tij, i ka përqendruar më shumë pushtet kryetarëve të partive sesa votuesve. Në reagimin e tij, Meta kërkon tre ndërhyrje thelbësore: kthim te Kushtetuta para 2008-s, hapje të plotë të listave dhe rikthim të balotazhit në zgjedhjet vendore.
Sulm ndaj formulës së vitit 2008
Ish-presidenti e paraqet marrëveshjen politike të vitit 2008 mes Edi Ramës dhe Sali Berishës si burimin e deformimit të përfaqësimit politik në vend. Sipas tij, rrëzimi i asaj skeme është kusht për të rikthyer sovranitetin e qytetarëve dhe për të frenuar kontrollin e partive mbi mandatet.
Në thelb, Meta e lidh krizën e përfaqësimit me ndryshimet kushtetuese të asaj kohe, duke argumentuar se ato dobësuan ndarjen e pushteteve dhe mekanizmat e kontrollit e balancës. Pretendimi i tij vjen në një moment kur debati për Reformën Zgjedhore mbetet i mbërthyer mes interesave të partive të mëdha.
Kërkon kthim te Kushtetuta para ndryshimeve
Në mesazhin e publikuar, Meta kërkon rikthimin e Kushtetutës së para ndryshimeve të vitit 2008. Sipas tij, kjo do të rivendoste ndarjen e pushteteve dhe garancitë për funksionimin e shtetit të së drejtës dhe të demokracisë.
Ky është një qëndrim politik me peshë, por edhe me ngarkesë të qartë polemike, pasi prek një nga kompromiset më të forta të tranzicionit politik shqiptar. Deri tani, ai e paraqet këtë si një nga rrugët kryesore për të zhbërë atë që e konsideron kapje të sistemit.
Lista 100% të hapura dhe fund varësisë nga kryetarët
Një nga pikat qendrore të propozimit të Metës është hapja 100% e listave për zgjedhjen e deputetëve dhe këshilltarëve bashkiakë. Sipas tij, mandatet duhet të burojnë drejtpërdrejt nga vota e qytetarëve dhe jo nga renditja që vendosin kryetarët e partive.
Ky argument prek një nga kritikat më të vjetra ndaj sistemit zgjedhor në Shqipëri: përqendrimin e pushtetit të përzgjedhjes në duart e kupolave partiake. Meta pretendon se vetëm me lista tërësisht të hapura mund të krijohet hapësirë reale edhe për kandidatë me integritet dhe mbështetje publike, përfshirë të pavarurit.
Balotazh për bashkitë dhe pretendimi për shumicë reale
Meta kërkon gjithashtu rikthimin e balotazhit për zgjedhjen e kryetarëve të bashkive. Sipas tij, vetëm kështu fituesi mund të ketë mbështetjen e shumicës së qytetarëve dhe jo të dalë nga fragmentimi i votës.
Në reagimin e tij, ai e lidh këtë ndryshim me nevojën për legjitimitet më të fortë vendor. Po ashtu, Meta pretendon se këto ndërhyrje do të ndihmonin në çlirimin e sistemit nga kapja e shtetit dhe do ta afronin Shqipërinë me standardet europiane.
Deklarata vjen nga paraburgimi, çka i jep reagimit edhe një peshë të qartë politike përtej debatit teknik mbi kodin apo formulën zgjedhore.
Për momentin, mesazhi i Metës mbetet një pozicionim publik në një debat ku partitë flasin për rregulla, por zakonisht negociojnë për kontrollin që u japin ato rregulla mbi pushtetin.