Amerikanët votojnë për përbërjen e re të Kongresit në një garë që, edhe pa emrin e Donald Trump në fletëvotim, po lexohet si referendum politik për presidencën e tij. Rezultati mund të përcaktojë nëse Shtëpia e Bardhë do të vazhdojë të kalojë më lehtë nismat e saj, apo do të përballet me bllokim institucional dhe mbikëqyrje më të ashpër.
Pse ky votim shihet si provë për Trump
Republikanët kërkojnë të ruajnë kontrollin në të dyja dhomat e Kongresit, ndërsa demokratët synojnë të marrin të paktën njërën prej tyre. Në praktikë, kjo do të thotë se votimi nuk është thjesht për emra kandidatësh, por për hapësirën reale që presidenti do të ketë në dy vitet e mbetura të mandatit.
Zgjedhjet e mesmandatit në SHBA konsiderohen tradicionalisht test për presidentin në detyrë. Këtë herë pesha politike duket edhe më e dukshme: sipas një sondazhi të Pew, 63 për qind e votuesve të regjistruar thonë se presidenti është faktor në votën e tyre për Kongresin, ndërsa 44 për qind shprehen se votojnë kundër Trumpit dhe 19 për qind në mbështetje të tij.
Shifrat kombëtare nuk e mbyllin garën
Sondazhi Reuters/Ipsos i zhvilluar nga 22 deri më 26 tetor i jep demokratëve 53 për qind të mbështetjes mes votuesve që pritet të marrin pjesë në zgjedhje, kundrejt 44 për qind për republikanët. Por epërsia kombëtare nuk përkthehet automatikisht në shumicë në Kongres, sepse kontrolli vendoset nga garat konkrete në shtete dhe distrikte të veçanta.
Interesi i lartë është reflektuar edhe në votimin e hershëm. Sipas të dhënave të Universitetit të Floridës, të raportuara më 1 nëntor, mbi 54 milionë amerikanë kishin votuar para ditës së zgjedhjeve. Kjo tregon mobilizim të fortë, por jo domosdoshmërisht drejtim të qartë të rezultatit.
Ku mund të ndryshojë balanca e pushtetit
Në Dhomën e Përfaqësuesve janë në garë të gjitha 435 vendet, ndërsa në Senat votohet për 35 nga 100 vende. Republikanët kontrollojnë aktualisht të dyja dhomat. Në Senat ata kanë 53 vende, demokratët 45 dhe dy senatorë të pavarur bashkëpunojnë me demokratët. Për të marrë shumicën, demokratëve u duhen të paktën katër vende neto shtesë.
Në Dhomën e Përfaqësuesve, ku shumica kërkon 218 vende kur të gjitha vendet janë të plotësuara, avantazhi republikan paraqitet më i ngushtë. Ndër garat që mund të peshojnë për Senatin përmenden Maine, Miçigani, Karolina e Veriut, Ohajo, Teksasi dhe Alaska. Pikërisht në këto beteja lokale mund të vendoset nëse Trump do të ketë mbështetje të plotë apo një Kongres që i vendos pengesa.
Ekonomia, çmimet dhe emigracioni në qendër të votës
Debati elektoral është dominuar nga kostoja e jetesës, ekonomia dhe emigracioni. Sipas të njëjtit sondazh të Pew, 84 për qind e votuesve të regjistruar e konsiderojnë ekonominë shumë të rëndësishme për votën e tyre. Në fokus kanë qenë çmimet e ushqimeve, banimit, energjisë dhe kujdesit shëndetësor.
Emigracioni mbetet po ashtu vijë e fortë ndarëse mes dy partive. Republikanët mbështesin politikat e ashpra kufitare të administratës Trump, ndërsa demokratët kritikojnë mënyrën e zbatimit dhe pasojat për emigrantët. Në debat ka hyrë edhe përplasja me Iranin, sidomos për shkak të ndikimit që lidhet me çmimet e karburanteve dhe perceptimin për menaxhimin e krizës nga administrata.
Çfarë ndryshon nëse Trump humbet shumicën
Nëse demokratët marrin Dhomën e Përfaqësuesve, ata do të kenë më shumë instrumente për të bllokuar nismat legjislative të presidentit dhe për të ushtruar kontroll më agresiv mbi administratën. Kjo përfshin drejtimin e komisioneve, nisjen e hetimeve, kërkimin e dokumenteve dhe thirrjen e zyrtarëve për dëshmi.
Dhoma e Përfaqësuesve ka edhe kompetencën për të ngritur akuza ndaj presidentit në kuadër të procedurës së impeachment, ndërsa Senati vendos më pas për largimin ose jo nga detyra. Nëse shumica ndryshon edhe në Senat, demokratët mund të bllokojnë ose vonojnë emërimet presidenciale, përfshirë gjyqtarët federalë dhe zyrtarët e lartë. Edhe në skenarin e humbjes së Kongresit, Trump mbetet president, por me më pak hapësirë për axhendën që kërkon miratim nga ligjvënësit.
Ndikimi mund të ndihet edhe jashtë SHBA-së. Kongresi ka rol në fondet për mbrojtjen dhe ndihmën e jashtme, çka mund të prekë mbështetjen për Ukrainën, angazhimin në NATO dhe qasjen ndaj Evropës. Për Kosovën, pesha lidhet me financimin, mbikëqyrjen dhe mbështetjen amerikane për sigurinë në rajon, përfshirë praninë në kuadër të KFOR-it, edhe pse ndryshimi i shumicës nuk do të thotë automatikisht ndryshim kursi ndaj Prishtinës.
Në fund, beteja për Kongresin nuk mat vetëm forcën elektorale të dy partive, por edhe kufijtë realë të pushtetit të presidentit amerikan.
Për Trumpin, ky është testi më i qartë politik: nëse votuesit i japin më shumë hapësirë, apo nëse zgjedhin t’i vendosin frena në Uashington.