Pak ditë pasi qeveria njoftoi heqjen e taksës së qarkullimit nga çmimi i naftës dhe benzinës duke nisur nga 1 janari 2027, mazhoranca ka hedhur në Kuvend një tjetër skemë tarifimi për rrugët. Këtë herë në fokus janë automjetet me targa të huaja, të cilat sipas projektligjit do të duhet të blejnë vinjetë për të hyrë dhe qarkulluar në rrjetin rrugor kombëtar.
Çfarë parashikon nisma e depozituar në Kuvend
Projektligji “Për disa ndryshime dhe shtesa në ligjin nr. 8308, datë 18.3.1998, ‘Për transportet rrugore’”, i propozuar nga deputeti socialist Andi Qose, synon të krijojë një sistem vinjete për përdorimin e infrastrukturës rrugore.
Sipas draftit, automjetet e regjistruara jashtë Shqipërisë do të pajisen me vinjetë në momentin e hyrjes në vend, në pikat kufitare ose përmes kanaleve elektronike. Pagesa mund të kryhet edhe paraprakisht, përpara hyrjes në territorin shqiptar.
Për automjetet e regjistruara në Shqipëri, vinjeta vjetore nuk do të blihet me procedurë më vete, por do të integrohet në taksën vjetore të mjeteve të përdorura. Pra, barra administrative për vendasit paraqitet si e fshehur brenda taksës ekzistuese, ndërsa për të huajt si pagesë e drejtpërdrejtë në hyrje.
Afatet e vlefshmërisë dhe tarifat që ende nuk dihen
Për automjetet e lehta me targa të huaja, projektligji parashikon vinjetë me vlefshmëri njëditore, 10-ditore, 30-ditore dhe njëvjeçare. Logjika e draftit është që drejtuesi të zgjedhë periudhën e përdorimit të rrugëve, pa u detyruar të paguajë domosdoshmërisht tarifë vjetore.
Megjithatë, vlera konkrete në lekë nuk është përcaktuar. Drafti jep vetëm kufijtë maksimalë në raport me tarifën vjetore: 9% për vinjetën ditore, 12% për atë 10-ditore, 19% për 30 ditë dhe 30% për 60 ditë. Po ashtu përmendet edhe kufiri 11% për vinjetën 7-ditore, ndonëse periudhat e vlefshmërisë të renditura për automjetet e lehta nuk përputhen plotësisht me këtë format.
Kjo do të thotë se pjesa më e ndjeshme e skemës, pra sa do të paguhet realisht, lihet për vendim të mëvonshëm të Këshillit të Ministrave, bashkë me kategoritë e mjeteve dhe metodologjinë e llogaritjes.
Kush e shet, kush e kontrollon dhe si parashikohen gjobat
Sipas projektligjit, shitja e vinjetës do të kryhet nga shoqëria aksionare “Enti Kombëtar i Operimit Rrugor” (EKORR), në pikat e kalimit kufitar dhe online. Ndërsa Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimeve të Transportit Rrugor do të jetë institucioni përgjegjës për emetimin dhe administrimin e sistemit elektronik.
Kontrolli i pagesës parashikohet të bëhet edhe përmes kamerave dhe sistemeve automatike të leximit të targave. Kjo do të thotë se zbatimi i skemës nuk mbështetet vetëm te sportelet kufitare, por edhe te mbikëqyrja elektronike në qarkullim.
Për përdorimin e rrjetit rrugor pa vinjetë, drafti parashikon gjobë në masën e tarifës mujore ose 30-ditore për kategorinë përkatëse të automjetit, si dhe detyrimin që drejtuesi të pajiset menjëherë me vinjetën. Parashikohen masa administrative edhe për EKORR, nga 100 mijë deri në 500 mijë lekë, në rast shkeljesh të detyrimeve të përcaktuara.
Përjashtime, mjete të rënda dhe hapësira që i mbeten qeverisë
Projektligji përjashton nga rrjeti i vinjetës infrastrukturat me koncesion, urat, tunelet dhe rrugët malore për të cilat ka tarifë të veçantë përdorimi. Në letër, kjo paraqitet si përpjekje për të shmangur pagesën e dyfishtë për të njëjtin segment.
Drafti i lë gjithashtu qeverisë të drejtën të miratojë përjashtime ose reduktime për kategori të caktuara, si automjetet elektrike, ato me hidrogjen, mjetet me emetime të ulëta, motomjetet dhe automjetet e regjistruara në shtetet kufitare. Por edhe këtu detajet konkrete nuk janë në ligj, por do të varen nga vendime të mëvonshme të Këshillit të Ministrave.
Për mjetet e rënda të transportit të mallrave parashikohet një regjim i përkohshëm deri më 31 dhjetor 2029. Nga 1 janari 2030, sipas draftit, tarifimi i tyre do të kalojë në një model tjetër, të përafruar me legjislacionin e BE-së, ku përfshihen edhe pagesat sipas distancës së përshkuar.
Argumenti zyrtar dhe ajo që mbetet pezull
Sipas relacionit shoqërues, ndryshimet lidhen me rishikimin e politikës fiskale në transport pas heqjes së taksës së qarkullimit nga karburantet dhe kalimit të saj te skema e taksimit vjetor të mjeteve. Propozuesit pretendojnë se në këtë mënyrë krijohet një mekanizëm që i detyron edhe automjetet e huaja të kontribuojnë për përdorimin e rrugëve shqiptare.
Po sipas këtij argumentimi, automjetet me targa shqiptare kontribuojnë përmes taksave ekzistuese, ndërsa mjetet e huaja nuk përfshihen në të njëjtën skemë. Vinjeta, sipas versionit zyrtar, synon ta mbushë këtë boshllëk dhe njëkohësisht të afrohet me praktikat europiane.
Megjithatë, projektligji është ende në fazë parlamentare dhe nuk prodhon efekt të menjëhershëm. Edhe nëse miratohet, pagesa e vinjetës do të nisë vetëm në datën që do të caktojë Këshilli i Ministrave, pasi të miratohen aktet nënligjore, tarifat konkrete dhe procedurat e zbatimit.
Në thelb, drafti jep kornizën, por jo faturën përfundimtare. Pikërisht pjesa që prek xhepin e drejtuesve dhe mënyrën reale të zbatimit mbetet ende në dorë të vendimeve të qeverisë.
Kjo e bën nismën më shumë një autorizim të gjerë për tarifim sesa një skemë të mbyllur dhe të qartë në këtë fazë.